Scheidingsmakelaar, advocaat en pro-Deoadvocaat
Bij een scheiding moeten juridische, financiële en praktische zaken worden geregeld.
Denk aan de woning, bezittingen, schulden, pensioen, alimentatie en afspraken over de kinderen. Hiervoor kan hulp worden ingeschakeld van een scheidingsmakelaar, mediator of advocaat.
Deze professionals hebben echter niet dezelfde wettelijke bevoegdheden.
Wat is wettelijk verplicht bij een scheiding?
Wie in Nederland is getrouwd, kan alleen via de rechtbank officieel scheiden. Het verzoek tot echtscheiding moet door een advocaat bij de rechtbank worden ingediend.
Zonder advocaat kan een huwelijk dus niet juridisch worden ontbonden.
Zijn beide partners het over de scheiding en alle afspraken eens, dan kunnen zij samen één advocaat inschakelen. Bij een conflict kan iedere partner een eigen advocaat nemen.
Bij een eenzijdig verzoek ontvangt de andere partner het verzoekschrift en kan deze via een eigen advocaat verweer voeren.
Bij minderjarige kinderen moet in beginsel ook een ouderschapsplan worden ingediend.
Hierbij moet u het volgende bij denken:
- De verdeling van de zorg en opvoeding;
- De kosten van de kinderen;
- De manier waarop ouders elkaar informeren;
- Hoe de kinderen bij de afspraken zijn betrokken.
De scheiding is pas definitief
Nadat de echtscheidingsbeschikking binnen zes maanden is ingeschreven bij de burgerlijke stand van de gemeente waar het huwelijk is gesloten.
Voor een geregistreerd partnerschap gelden gedeeltelijk andere regels. Wanneer er geen minderjarige kinderen zijn en beide partners het eens zijn, kan het partnerschap buiten de rechter worden beëindigd met hulp van een advocaat of notaris. Bij minderjarige kinderen of bij onenigheid is wel een procedure bij de rechtbank nodig.
Wat doet een scheidingsmakelaar?
Een scheidingsmakelaar begeleidt partners bij het praktisch en financieel regelen van hun scheiding.
De dienstverlening kan bestaan uit:
- Het inventariseren van bezittingen en schulden;
- Het bespreken van de woning en hypotheek;
- Het berekenen van alimentatie;
- Het verdelen van pensioen en vermogen;
- Het opstellen van een echtscheidingsconvenant;
- Het begeleiden bij een ouderschapsplan;
- Het inschakelen van een advocaat, notaris of financieel deskundige.
De benaming scheidingsmakelaar is geen afzonderlijke wettelijke functie binnen de echtscheidingsprocedure.
De opleiding en bevoegdheden kunnen daarom per aanbieder verschillen. Controleer altijd of de scheidingsmakelaar ook advocaat, financieel deskundige of geregistreerd mediator is.
Een scheidingsmakelaar kan de scheiding niet zelfstandig bij de rechtbank indienen, tenzij deze persoon tevens advocaat is. Uiteindelijk blijft bij een echtscheiding altijd een advocaat nodig voor het verzoekschrift.
Mogelijke voordelen van een scheidingsmakelaar
Een scheidingsmakelaar kan één centraal aanspreekpunt bieden voor juridische, financiële en praktische onderwerpen. Dat kan overzicht geven en voorkomen dat partners zelf meerdere deskundigen moeten zoeken. Wanneer partners nog redelijk met elkaar kunnen overleggen, kan deze werkwijze tijd en kosten besparen.
Mogelijke aandachtspunten
Het is belangrijk om vooraf vast te stellen welke deskundigheid aanwezig is en wie uiteindelijk juridisch verantwoordelijk is. Niet iedere scheidingsmakelaar kan zelfstandig juridisch procederen of gespecialiseerd advies geven over ingewikkelde onderwerpen zoals ondernemingsvermogen, internationale bezittingen, pensioenen of complexe alimentatiezaken.
Daarnaast werkt een gezamenlijke begeleider in beginsel voor beide partners. Deze persoon kan niet tegelijkertijd de persoonlijke belangen van één partner verdedigen wanneer de belangen tegenover elkaar komen te staan. In dat geval kan onafhankelijk advies van een eigen advocaat verstandig zijn.
Wat doet een scheidingsadvocaat?
Een advocaat geeft juridisch advies, stelt processtukken op en kan iemand bij de rechtbank vertegenwoordigen. De titel advocaat is wettelijk beschermd. Advocaten moeten zich houden aan wettelijke kernwaarden, beroepsregels, geheimhouding en tuchtrecht.
Een scheidingsadvocaat kan onder meer adviseren over:
- Het echtscheidingsconvenant;
- Het ouderschapsplan;
- Partner- en kinderalimentatie;
- De woning en hypotheek;
- De verdeling van vermogen en schulden;
- Pensioenrechten;
- Voorlopige voorzieningen;
- Gezag, omgang en zorgregelingen;
- Verweer tegen verzoeken van de andere partner.
Wanneer partners volledig overeenstemming hebben, kan één advocaat het gezamenlijke verzoek indienen.
Ontstaat later toch een conflict, dan kan de gezamenlijke advocaat doorgaans niet voor één van beide partners tegen de ander optreden.
Beide partners moeten dan mogelijk een eigen advocaat zoeken.
Wat is een pro-Deoadvocaat?
De term pro-Deoadvocaat wordt in de praktijk gebruikt voor een advocaat die werkt op basis van gesubsidieerde rechtsbijstand. De officiële benaming is een toevoegingsadvocaat.
Een pro-Deoadvocaat is geen gratis advocaat. De overheid betaalt via de Raad voor Rechtsbijstand een deel van de advocaatkosten. De cliënt betaalt meestal zelf een eigen bijdrage.
De hoogte daarvan is afhankelijk van het inkomen, vermogen en de persoonlijke situatie. Daarnaast kunnen griffierechten en andere kosten verschuldigd blijven.
De advocaat vraagt de toevoeging namens de cliënt aan. Hiervoor worden in beginsel inkomens- en vermogensgegevens gebruikt van twee jaar vóór het jaar van de aanvraag. I
Is het inkomen inmiddels aanzienlijk gedaald, dan kan onder voorwaarden een peiljaarverlegging worden aangevraagd.
Voordelen van een pro-Deoadvocaat
Het belangrijkste voordeel is dat juridische hulp ook bereikbaar blijft voor mensen die een advocaat niet volledig zelf kunnen betalen. De overheid neemt een groot deel van de kosten voor haar rekening.
Een pro-Deoadvocaat is juridisch gezien een gewone advocaat. Dezelfde beroepsregels, geheimhoudingsplicht en kwaliteitseisen gelden. De term pro deo zegt alleen iets over de financiering en niet over de bevoegdheid of deskundigheid van de advocaat.
Andere voordelen zijn:
- Een beperkte eigen bijdrage in plaats van het volledige commerciële uurtarief;
- Professionele vertegenwoordiging bij de rechtbank;
- Juridisch advies over alimentatie, kinderen, woning en vermogen;
- De mogelijkheid om bij een sterke inkomensdaling peiljaarverlegging aan te vragen;
- In bepaalde situaties ook toegang tot gesubsidieerde mediation.
Via de zoekfunctie van de Nederlandse Orde van Advocaten kan specifiek worden gezocht naar advocaten die gefinancierde rechtsbijstand aanbieden.
Nadelen en aandachtspunten van een pro-Deoadvocaat
Niet iedere advocaat werkt op toevoegingsbasis
Advocaten zijn niet verplicht om toevoegingszaken aan te nemen. Daardoor kan de keuze kleiner zijn en kan het lastiger zijn om direct een beschikbare advocaat met de gewenste specialisatie te vinden.
Een toevoeging is niet volledig gratis
De cliënt betaalt meestal een inkomensafhankelijke eigen bijdrage. Ook griffierechten, kosten voor documenten, deskundigen of andere externe kosten kunnen voor eigen rekening blijven.
Voor afzonderlijke procedures kunnen nieuwe kosten ontstaan
Een toevoeging wordt verleend voor een bepaald juridisch probleem of een bepaalde procedure.
Ontstaan later nieuwe procedures, bijvoorbeeld over alimentatie, omgang of de uitvoering van het convenant, dan kan een nieuwe toevoeging en opnieuw een eigen bijdrage nodig zijn.
Wanneer een advocaat in een bijzonder ingewikkelde zaak extra uren moet aanvragen, kan bij goedkeuring eveneens een nieuwe eigen bijdrage worden opgelegd.
Het inkomen uit een eerder jaar wordt beoordeeld
De Raad voor Rechtsbijstand kijkt normaal gesproken naar het inkomen en vermogen van twee jaar eerder.
Daardoor kan iemand aanvankelijk worden afgewezen terwijl het huidige inkomen veel lager is.
Peiljaarverlegging kan hiervoor een oplossing bieden, maar moet afzonderlijk worden aangevraagd en aan wettelijke voorwaarden voldoen.
De toevoeging kan na afloop worden ingetrokken
Na afloop kan de Raad voor Rechtsbijstand een resultaatbeoordeling uitvoeren. Heeft de zaak voldoende financieel resultaat opgeleverd, bijvoorbeeld door de opbrengst van een verkochte woning of een betaling wegens overbedeling, dan kan de toevoeging met terugwerkende kracht worden ingetrokken. De cliënt moet de advocaatkosten dan alsnog geheel of gedeeltelijk zelf betalen.
In 2026 ligt deze resultaatgrens op € 19.239,50 per volwassene. Deze grens wordt periodiek aangepast.
Het is daarom belangrijk om vóór de opdracht schriftelijke afspraken te maken over het tarief dat geldt wanneer de toevoeging later wordt ingetrokken.
Welke vorm van begeleiding past bij welke situatie?
Een gezamenlijke scheidingsmakelaar, mediator of advocaat kan passend zijn wanneer beide partners openheid geven over hun financiën, voldoende met elkaar kunnen overleggen en bereid zijn samen tot afspraken te komen.
Een eigen advocaat is meestal verstandiger wanneer:
- Er sprake is van ernstige conflicten;
- Informatie of vermogen wordt achtergehouden;
- Er een duidelijke machtsongelijkheid bestaat;
- Eén partner zich onder druk gezet voelt;
- Er zorgen zijn over veiligheid of intimidatie;
- Er ingewikkelde financiële of zakelijke belangen spelen;
- Afspraken over kinderen, alimentatie of de woning vastlopen.
De goedkoopste oplossing is niet automatisch de veiligste oplossing.
- Een onvolledig convenant of juridisch onjuiste afspraak kan jaren later nieuwe conflicten en hoge kosten veroorzaken.
- Laat belangrijke afspraken daarom altijd controleren door een deskundige die duidelijk kan uitleggen voor wie hij of zij optreedt.
Deze informatie beschrijft de Nederlandse regels in algemene zin. Wetgeving, inkomensgrenzen en eigen bijdragen kunnen veranderen.
Voor advies over een persoonlijke situatie is beoordeling door een familierechtadvocaat, het Juridisch Loket of de Raad voor Rechtsbijstand noodzakelijk.