Onzichtbare gevolgen van NAH 

De gevolgen van Niet-Aangeboren Hersenletsel (NAH) zijn niet altijd zichtbaar. Veel mensen herstellen lichamelijk goed en kunnen zelfstandig lopen, praten of dagelijkse activiteiten uitvoeren. Toch ervaren zij vaak klachten die voor de omgeving nauwelijks waarneembaar zijn. Juist deze onzichtbare gevolgen hebben vaak de grootste invloed op het dagelijks functioneren en de kwaliteit van leven.

Omdat deze beperkingen niet direct zichtbaar zijn, worden zij regelmatig onderschat of verkeerd geïnterpreteerd.                                                                                                                                                                             Mensen met NAH krijgen daardoor soms te horen dat zij                                                                                                                                                                                                                                                                                       

 "Er toch goed uitzien"                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         of dat zij                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           "Zich niet zo moeten aanstellen".                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 

Dit kan leiden tot onbegrip, frustratie en gevoelens van eenzaamheid !!!!.

Voor zorgprofessionals is het belangrijk om te beseffen dat iemand lichamelijk relatief zelfstandig kan zijn, terwijl de mentale belasting van alledaagse activiteiten veel groter is dan vóór het hersenletsel.

Mentale vermoeidheid
Mentale vermoeidheid is één van de meest voorkomende en meest ingrijpende gevolgen van NAH. Veel mensen ervaren een voortdurende uitputting die niet in verhouding staat tot de activiteiten die zij hebben uitgevoerd.
Waar iemand vóór het hersenletsel zonder moeite meerdere activiteiten op een dag kon ondernemen, kan na NAH een eenvoudig gesprek, een bezoek aan de supermarkt of een korte afspraak al leiden tot ernstige vermoeidheid.

Kenmerkend voor mentale vermoeidheid is dat:

• De vermoeidheid plotseling kan optreden;
• Rust of slaap niet altijd voldoende herstel geeft;
• De belastbaarheid per dag kan verschillen;
• Klachten toenemen na mentale inspanning.

Mentale vermoeidheid beïnvloedt vaak ook het geheugen, de concentratie, het denkvermogen en de emotieregulatie.

Overprikkeling
De hersenen verwerken voortdurend informatie uit de omgeving. Normaal gesproken filteren zij automatisch prikkels die niet belangrijk zijn. Bij veel mensen met NAH werkt dit filtersysteem minder goed.
Hierdoor kunnen gewone dagelijkse situaties als overweldigend worden ervaren.

Overprikkeling kan ontstaan door:

• Harde geluiden;
• Fel licht;
• Meerdere gesprekken tegelijk;
• Drukke ruimtes;
• Veel beweging om iemand heen;
• Onverwachte veranderingen;
• Langdurige concentratie.

Wanneer de hersenen meer prikkels moeten verwerken dan zij aankunnen, kunnen klachten ontstaan zoals hoofdpijn, vermoeidheid, concentratieverlies, prikkelbaarheid of de behoefte om zich terug te trekken.

Brain fog
Veel mensen met NAH beschrijven periodes waarin het denken traag of "wazig" aanvoelt. Dit wordt vaak aangeduid met de Engelse term brain fog.
Hoewel brain fog geen officiële medische diagnose is, gebruiken veel patiënten en zorgprofessionals deze term om een combinatie van cognitieve klachten te beschrijven.

Mensen kunnen ervaren dat zij:

• Minder helder kunnen nadenken;
• Moeite hebben om informatie te verwerken;
• Woorden moeilijk kunnen vinden;
• Gesprekken lastig kunnen volgen;
• Sneller fouten maken;
• Zich minder goed kunnen concentreren.

Brain fog kan gedurende de dag wisselen en neemt vaak toe bij vermoeidheid, stress of overprikkeling.

Gevoelig voor drukte
Veel mensen met NAH ervaren dat drukke omgevingen veel energie kosten.

Situaties zoals:

• Een verjaardag;
• Een restaurant;
• Een winkelcentrum;
• Een familiebijeenkomst;
• Een drukke zorgafdeling;

kunnen ertoe leiden dat de hersenen te veel informatie tegelijkertijd moeten verwerken.
Hierdoor kan iemand zich minder goed concentreren, gesprekken moeilijk volgen of behoefte krijgen om de situatie tijdelijk te verlaten.

Voor de omgeving lijkt iemand soms ongeïnteresseerd of afstandelijk, terwijl hij of zij juist probeert overbelasting te voorkomen.

Problemen met dubbeltaken
Voor gezonde hersenen is het vaak vanzelfsprekend om meerdere handelingen tegelijk uit te voeren.
Na NAH kan dit veel moeilijker worden.

Voorbeelden zijn:

• Lopen en tegelijkertijd een gesprek voeren;
• Koken terwijl de telefoon gaat;
• Televisie kijken en luisteren naar een gesprek;
• Autorijden terwijl iemand vragen stelt.

De hersenen hebben meer moeite om aandacht te verdelen over meerdere taken tegelijk.
Hierdoor maken mensen sneller fouten, verliezen zij het overzicht of raken zij sneller vermoeid.

Zorgprofessionals kunnen hierbij ondersteunen door informatie rustig aan te bieden en niet meerdere vragen of opdrachten tegelijkertijd te geven.

Plannen kost veel energie
Veel dagelijkse activiteiten bestaan uit verschillende opeenvolgende handelingen.
Voor iemand met NAH vraagt het plannen hiervan vaak veel meer mentale inspanning dan voorheen.

Bijvoorbeeld:

• Bedenken wat er gekocht moet worden;
• Een boodschappenlijst maken;
• Naar de winkel gaan;
• Producten zoeken;
• Afrekenen;
• Weer naar huis gaan.

Wat voor de omgeving eenvoudig lijkt, kan voor iemand met NAH een complexe cognitieve taak zijn.
Hierdoor kan iemand sneller afhaken, activiteiten uitstellen of afhankelijk worden van ondersteuning.

Dit betekent niet                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                Dat iemand niet gemotiveerd is, maar dat de hersenen meer energie nodig hebben om dezelfde activiteit uit te voeren.

Waarom de omgeving dit vaak niet begrijpt
Juist de onzichtbare gevolgen van NAH worden regelmatig verkeerd begrepen.
Wanneer iemand zelfstandig kan lopen, praten en er gezond uitziet, verwachten anderen vaak dat hij of zij weer volledig functioneert.

Daardoor ontstaan soms opmerkingen zoals:

• "Je ziet er toch goed uit."
• "Iedereen is weleens moe."
• "Je moet gewoon weer aan de slag."
• "Je vergeet wel erg veel."
• "Je moet je beter concentreren."

Hoewel deze opmerkingen meestal goed bedoeld zijn, sluiten zij vaak niet aan bij de werkelijkheid van iemand met NAH.

De persoon ervaart beperkingen die voor de buitenwereld niet zichtbaar zijn. Dit kan leiden tot gevoelens van onbegrip, frustratie, onzekerheid en sociaal isolement.

Ook partners, familieleden en zorgverleners kunnen moeite hebben om de wisselende belastbaarheid te begrijpen. Op goede dagen lijkt er weinig aan de hand, terwijl iemand op een andere dag nauwelijks energie heeft om eenvoudige activiteiten uit te voeren.

Daarom is uitleg over de onzichtbare gevolgen van NAH belangrijk. Begrip vanuit de omgeving draagt bij aan een betere samenwerking, voorkomt onrealistische verwachtingen en helpt overbelasting te verminderen.

Wat betekent dit ivoor de zorg in de praktijk?
Voor zorgprofessionals behoren de onzichtbare gevolgen van NAH tot de belangrijkste aandachtspunten. Zij zijn niet direct zichtbaar, maar bepalen vaak in grote mate hoe iemand functioneert in het dagelijks leven.
Een persoonsgerichte benadering betekent dat niet alleen wordt gekeken naar wat iemand lichamelijk kan, maar ook naar de mentale belastbaarheid. Door activiteiten te spreiden, voldoende rustmomenten in te bouwen, prikkels waar mogelijk te beperken en informatie rustig en overzichtelijk aan te bieden, kan overbelasting worden voorkomen.

Daarnaast is het belangrijk om signalen van mentale vermoeidheid, overprikkeling en cognitieve overbelasting tijdig te herkennen. Begrip, geduld en goede afstemming met de cliënt en diens naasten dragen bij aan passende zorg en een betere kwaliteit van leven voor mensen met Niet-Aangeboren Hersenletsel.