Welkom 
 

Schuldgevoel, angst en gezichtsverlies bij een scheiding

Een scheiding is niet alleen het beëindigen van een relatie.                                                                                                                                                                                                                                                                                      Het is vaak ook het verlies van een gezamenlijke identiteit, een toekomstbeeld, dagelijkse gewoonten, sociale contacten, financiële zekerheid en de vanzelfsprekende rol binnen een gezin.

Daardoor kunnen naast verdriet en boosheid ook minder zichtbare emoties ontstaan, zoals schuldgevoel, angst, schaamte en de vrees om gezichtsverlies te lijden.                                                                                            

Deze gevoelens kunnen voorkomen bij                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    Degene die de scheiding heeft geïnitieerd,                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  Bij degene die ermee wordt geconfronteerd en bij de kinderen.                                                                                                                                                                                                                                                                        Ook degene die overtuigd is van de noodzaak van een scheiding kan rouwen, twijfelen en zich schuldig voelen.

De American Psychological Association                                                                                                                                                                                                                                                                                                           Beschrijft dat een scheiding het psychisch welzijn aanzienlijk kan beïnvloeden.                                                                                                                                                                                                                                          Mensen kunnen onder andere te maken krijgen met eenzaamheid, sociaal isolement, somberheid en problemen met hun zelfbeeld.                                                                                                                                                

De American Association for Marriage and Family Therapy                                                                                                                                                                                                                                                                     Beschouwt een scheiding als een ingrijpende aanpassing voor het gehele gezinssysteem, waarbij gevoelens van verlies, schuld, zelfverwijt en boosheid veelvuldig kunnen voorkomen.

  • Schuldgevoel: “Heb ik dit veroorzaakt?”


Schuldgevoel ontstaat meestal wanneer iemand denkt dat hij of zij iets heeft gedaan, nagelaten of veroorzaakt waardoor een ander is beschadigd.                                                                                                                Tijdens een scheiding kan dat bijvoorbeeld gaan over:

  • Het beëindigen van de relatie;
  • Het verdriet van de partner;
  • De gevolgen voor de kinderen;
  • Het verbreken van een belofte;
  • Een affaire, geheim of langdurige emotionele afwezigheid;
  • Te weinig hebben geluisterd of te laat hulp hebben gezocht;
  • Het uiteenvallen van het gezin;
  • Financiële of praktische gevolgen voor de ander;
  • Opluchting voelen terwijl de ander zichtbaar lijdt.


In de psychologie                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             Wordt doorgaans onderscheid gemaakt tussen schuld en schaamte.                                                                                                                                                                                                                                                                   Schuld richt zich vooral op een concrete handeling: “Ik heb iets verkeerd gedaan.”                                                                                                                                                                                                                                     Schaamte richt zich meer op de gehele persoon: “Ik ben verkeerd, mislukt of onwaardig.”                                                                                                                                                                                                                                 

Schuld kan iemand aanzetten tot erkenning, excuses, herstelgedrag en verandering.                                                                                                                                                                                                                                    Schaamte leidt vaker tot verbergen, vermijden, terugtrekken of verdedigen.

Dat onderscheid is belangrijk.                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 Een gezond schuldgevoel kan helpen om verantwoordelijkheid te nemen.                                                                                                                                                                                                                                              Iemand kan bijvoorbeeld erkennen dat hij de ander heeft gekwetst, afspraken niet is nagekomen of de kinderen bij conflicten heeft betrokken. Vervolgens kan worden gezocht naar herstel: eerlijkheid, excuses, ander 

Gedrag en duidelijke afspraken.
Schuldgevoel wordt schadelijk wanneer iemand zichzelf verantwoordelijk maakt voor alles wat binnen de relatie, de scheiding of het leven van de ander gebeurt.                                                                                          Eén persoon kan verantwoordelijkheid dragen voor bepaalde gedragingen, maar is vrijwel nooit verantwoordelijk voor iedere oorzaak, iedere emotie en iedere consequentie van de scheiding.

Er bestaat daarom een verschil tussen:
Verantwoordelijkheid nemen                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     “Ik erken mijn aandeel, ik onderzoek mijn gedrag en ik probeer schade te herstellen.”                                                                                                                                                                                                                                        en:                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    Jezelf volledig veroordelen                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       “Alles is mijn schuld, ik ben mislukt en ik verdien geen rust of toekomst meer.”


Het eerste kan tot ontwikkeling leiden.                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      Het tweede kan iemand psychologisch vastzetten.

Schuldgevoel bij degene die vertrekt
Er bestaat soms een onjuist beeld dat alleen de verlaten partner verdriet heeft.                                                                                                                                                                                                                                            

Degene die de scheiding initieert, kan echter eveneens rouwen.                                                                                                                                                                                                                                                                          Die persoon kan al vóór het uitspreken van de beslissing een langdurig intern proces hebben doorgemaakt en tegelijkertijd bang zijn voor de gevolgen van die beslissing.

De initiërende partner kan zich schuldig voelen                                                                                                                                                                                                                                                                                            Omdat de ander de scheiding niet wil, omdat kinderen verdrietig zijn of omdat het gezin niet meer in zijn oorspronkelijke vorm blijft bestaan.                                                                                                                              Ook kan er schuldgevoel ontstaan wanneer de initiërende partner eerder emotioneel afstand heeft genomen en daardoor verder in het verwerkingsproces lijkt te zijn.

Dat iemand een beslissing neemt,                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      Betekent niet automatisch dat diegene geen verdriet, twijfel of verlies ervaart.                                                                                                                                                                                                                                                Het betekent evenmin dat schuldgevoel bewijst dat de beslissing verkeerd is.                                                                                                                                                                                                                                        

Schuldgevoel kan zowel wijzen op betrokkenheid en empathie als op angst voor afwijzing, sociale veroordeling of het doorbreken van verwachtingen.

Schuldgevoel bij degene die wordt verlaten
De partner die niet voor de scheiding heeft gekozen, kan zichzelf voortdurend gaan onderzoeken:
“Waarom was ik niet genoeg?”
“Wat had ik anders moeten doen?”
“Had ik eerder moeten ingrijpen?”
“Heb ik mijn partner weggejaagd?”

Dit kan uitmonden in eindeloos terugkijken, piekeren en zoeken naar één beslissend moment waarop alles voorkomen had kunnen worden.                                                                                                                            Daarmee probeert het brein achteraf controle te krijgen over een gebeurtenis die als machteloos en onvoorspelbaar wordt ervaren.

Zelfonderzoek kan nuttig zijn,                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      Maar wordt schadelijk wanneer het verandert in permanente zelfbeschuldiging.                                                                                                                                                                                                                                    

Relatiebreuken ontstaan meestal uit                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            Een samenspel van persoonlijke kwetsbaarheden, communicatiepatronen, omstandigheden, keuzes, ziekte, stress, hechtingspatronen en langdurig onvervulde behoeften.                                                                          Een eerlijke analyse vraagt daarom om nuance, niet om het aanwijzen van één volledig schuldige persoon.

Angst: verlies van controle en zekerheid
Een scheiding maakt veel zekerheden onzeker. Angst kan daarom op verschillende niveaus ontstaan.
Mensen kunnen bang zijn:

  • Hun kinderen minder te zien;
  • Financieel niet rond te komen;
  • De woning te verliezen;
  • Alleen achter te blijven;
  • Nooit meer een partner te vinden;
  • De verkeerde beslissing te nemen;
  • Door familie of vrienden te worden afgewezen;
  • Controle over het verhaal te verliezen;
  • Als slechte partner of slechte ouder te worden gezien;
  • Dat informatie uit de relatie openbaar wordt;
  • Dat de andere ouder de kinderen tegen hen opzet;
  • Dat juridische procedures verder escaleren;
  • Dat conflicten of geweld toenemen.

Amerikaans gezinswetenschapper en therapeut Pauline Boss ontwikkelde het begrip ambiguous loss, oftewel ambigu of onduidelijk verlies.                                                                                                                                    

Bij een scheiding kan iemand lichamelijk nog aanwezig zijn, maar psychologisch en relationeel niet meer dezelfde plaats innemen.                                                                                                                                                      De relatie is voorbij, terwijl de ex-partner via kinderen, herinneringen of praktische afspraken aanwezig blijft.                                                                                                                                                                                          

Een verlies zonder volledige afsluiting kan verwarring, angst en langdurig verdriet veroorzaken.

Angst beïnvloedt niet alleen wat iemand voelt, maar ook hoe iemand denkt en handelt.                                                                                                                                                                                                                          

Onder hoge spanning wordt het moeilijker om informatie rustig te wegen, verschillende perspectieven toe te laten en beslissingen voor de lange termijn te nemen.                                                                                            Mensen kunnen daardoor gaan vermijden, controleren, aanvallen, overhaasten of juist volledig blokkeren.

Dit verklaart gedrag, maar rechtvaardigt het niet.                                                                                                                                                                                                                                                                                                      

Angst                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              Kan begrijpelijk zijn, terwijl bedreiging, manipulatie, stalking, geweld, het achterhouden van kinderen of het bewust beschadigen van de andere ouder onaanvaardbaar blijven.

Gezichtsverlies: “Wat zullen anderen van mij denken?”
Gezichtsverlies is geen officiële psychische diagnose. Het beschrijft de angst dat anderen iemand minderwaardig, mislukt, onbetrouwbaar of zwak zullen vinden.

Een huwelijk of langdurige relatie maakt vaak deel uit van iemands identiteit.                                                                                                                                                                                                                                           Mensen kunnen zichzelf zien als echtgenoot, echtgenote, ouder, kostwinner, verzorger of onderdeel van een bepaald gezin.                                                                                                                                                           Wanneer de relatie eindigt, komt niet alleen de verbinding met de partner onder druk te staan, maar ook het beeld dat iemand van zichzelf had.

Gedachten die daarbij kunnen optreden zijn:
“Mijn huwelijk is mislukt.”
“Iedereen zal denken dat ik tekort ben geschoten.”
“Mijn familie zal mij veroordelen.”
“Straks komt naar buiten wat er werkelijk is gebeurd.”
“Wie ben ik nog zonder mijn partner of gezin?”
“Wat zullen collega’s, buren of vrienden zeggen?”

De angst voor gezichtsverlies kan sterker zijn                                                                                                                                                                                                                                                                                                    Binnen families, gemeenschappen of geloofsovertuigingen waarin het huwelijk sterk verbonden is met loyaliteit, eer, status of moreel succes.                                                                                                                              Ook publieke functies, een groot sociaal netwerk of een zorgvuldig opgebouwd beeld van een gelukkig gezin kunnen de ervaren druk vergroten.

Schaamte en gezichtsverlies                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          Kunnen ertoe leiden dat iemand informatie verborgen houdt, hulp vermijdt, een sociaal wenselijk verhaal presenteert of koste wat kost wil aantonen dat de ander de oorzaak is.                                                            

Onderzoek naar schaamte laat zien                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      Dat deze emotie vaker verbonden is met vermijding, terugtrekking en het beschermen van het zelfbeeld, terwijl schuld vaker tot herstelgedrag kan leiden.

Wanneer zelfbescherming verandert in beeldvorming
Wanneer iemand zich diep schaamt of vreest voor afwijzing, kan de behoefte ontstaan om het verhaal over de scheiding te beheersen. Dat kan onbewust gebeuren, maar ook doelgericht.

Mogelijke gedragingen zijn:

  • Alleen informatie delen die het eigen handelen rechtvaardigt;
  • De eigen bijdrage minimaliseren;
  • De ex-partner volledig verantwoordelijk stellen;
  • Steun zoeken bij mensen die geen kritische vragen stellen;
  • Familieleden of vrienden in het conflict betrekken;
  • Negatieve informatie over de ander verspreiden;
  • Zichzelf uitsluitend als slachtoffer of uitsluitend als redder presenteren;
  • De emoties van de ander gebruiken als bewijs dat diegene instabiel is;
  • Belangrijke gebeurtenissen ontkennen of anders voorstellen;
  • Contact met neutrale professionals vermijden.


Niet ieder verschil in beleving is een leugen.                                                                                                                                                                                                                                                                                                              Twee partners kunnen dezelfde relatie werkelijk anders hebben ervaren.                                                                                                                                                                                                                                                        Stress beïnvloedt bovendien het geheugen, de aandacht en de betekenis die iemand aan gebeurtenissen geeft.                                                                                                                                                                          Tegelijkertijd mag een beroep op emoties nooit worden gebruikt om aantoonbare feiten, grensoverschrijdend gedrag of verantwoordelijkheid te ontkennen.

Professionals moeten daarom onderscheid maken tussen                                                                                                                                                                                                                                                                     Beleving, interpretatie, feitelijke gebeurtenissen, verantwoordelijkheid en veiligheid. Neutraliteit betekent niet dat alle gedragingen automatisch gelijkwaardig zijn.

De vicieuze cirkel van schuld, angst en gezichtsverlies
Deze drie emoties kunnen elkaar versterken.

Iemand voelt schuld en probeert dat gevoel te vermijden.                                                                                                                                                                                                                                                                              Daardoor wordt verantwoordelijkheid ontkend of bij de ander gelegd.                                                                                                                                                                                                                                                                    De ander voelt zich niet erkend en wordt bozer of dringender.                                                                                                                                                                                                                                                                                Die boosheid vergroot vervolgens de angst en schaamte van de eerste persoon.                                                                                                                                                                                                                                            Deze trekt zich verder terug, verdedigt zich sterker of probeert meer controle over het verhaal te krijgen.

Zo kan een patroon ontstaan van:
beschuldigen → verdedigen → terugtrekken → achtervolgen → verdere escalatie.

De Nederlandse SCHIP aanpak behandelt scheiding mede als een rouwproces.                                                                                                                                                                                                                                          De aanpak richt zich op het herkennen en reguleren van scheiding gerelateerde emoties, negatieve interpretaties en terugkerende interactiepatronen.                                                                                                            

Volgens de professionele onderbouwing                                                                                                                                                                                                                                                                                                            Kunnen onverwerkte rouw, zelfverwijt, vermijding, piekeren en onvoldoende emotieregulatie bijdragen aan verstoorde communicatie en aanhoudende conflicten tussen ex-partners.

Het doorbreken van zo’n patroon vraagt niet altijd om verzoening of herstel van de partnerrelatie.                                                                                                                                                                                                              Het kan ook betekenen dat beide personen leren om de relatie als partners af te sluiten en de samenwerking als ouders op een andere manier vorm te geven.

De invloed op kinderen
Kinderen begrijpen een scheiding vanuit hun eigen leeftijd en ontwikkelingsniveau.                                                                                                                                                                                                                                            Vooral jonge kinderen kunnen gebeurtenissen op zichzelf betrekken.                                                                                                                                                                                                                                                                     Zij kunnen denken dat hun gedrag de scheiding heeft veroorzaakt of dat zij hun ouders weer bij elkaar kunnen brengen.

Het Nederlands Jeugdinstituut beschrijft                                                                                                                                                                                                                                                                                                          Dat jonge kinderen na een scheiding kunnen reageren met angst, verbijstering, verdriet en schuldgevoel.                                                                                                                                                                                                Ook kunnen zij misverstanden ontwikkelen over de reden van de scheiding, hopen op hereniging of tijdelijk terugvallen in jonger gedrag, zoals meer afhankelijkheid of verlatingsangst.

Kinderen kunnen daarnaast proberen de emoties van hun ouders te reguleren.                                                                                                                                                                                                                                                Zij worden extra lief, houden problemen voor zichzelf, kiezen partij of voelen zich verantwoordelijk voor het welzijn van een ouder.                                                                                                                                                        Wanneer een kind structureel een troostende, bemiddelende of verzorgende ouderrol overneemt, wordt gesproken over parentificatie.

Langdurige conflicten kunnen ook tot een loyaliteitsconflict leiden.                                                                                                                                                                                                                                                                    Het kind ervaart dan dat liefde voor de ene ouder als afwijzing van de andere ouder wordt gezien.                                                                                                                                                                                                    

Volgens de Nederlandse Richtlijn Scheiding is het voor kinderen essentieel                                                                                                                                                                                                                                                      Dat zij toestemming ervaren om van beide ouders te houden en het bij beide ouders goed te mogen hebben, tenzij contact vanwege aantoonbare onveiligheid niet verantwoord is.

De kernboodschap aan een kind moet daarom herhaaldelijk zijn:
“De scheiding is niet jouw schuld.”
“Jij hoeft dit niet op te lossen.”
“Jij hoeft niet te kiezen.”
“Je mag van beide ouders houden.”
“De volwassenen zijn verantwoordelijk voor de volwassen beslissingen.”

Naar schatting ervaart 15 tot 20 procent van de kinderen na een scheiding ernstige problemen.                                                                                                                                                                                                              Bij ongeveer 80 procent gaat het ongeveer twee jaar na de scheiding weer redelijk goed.                                                                                                                                                                                                                          Niet de scheiding alleen, maar vooral langdurige onveiligheid, ernstige ouderlijke conflicten, instabiliteit, verlies van contact en het onder druk zetten van het kind vergroten het risico op blijvende problemen.

Wat helpt bij schuldgevoel?
Schuldgevoel verdwijnt niet door te zeggen dat niemand schuld heeft.                                                                                                                                                                                                                                                                Er moet zorgvuldig worden onderzocht welke verantwoordelijkheid werkelijk bij iemand hoort en welke verantwoordelijkheid ten onrechte wordt gedragen.

Helpende vragen zijn:
“Over welk concreet gedrag voel ik mij schuldig?”
“Welke gevolgen heeft dat gedrag gehad?”
“Wat kan ik nog erkennen of herstellen?”
“Welke verantwoordelijkheid hoort bij de ander?”
“Waar veroordeel ik niet mijn gedrag, maar mijn hele persoon?”
“Probeer ik iets te herstellen of probeer ik vooral mijn schuldgevoel kwijt te raken?”

“Ik voel mij schuldig”      is niet hetzelfde als      “ik ben volledig schuldig”.                                                                                                                                                                                                                                                          Een emotie is belangrijke informatie, maar geen definitief bewijs.

Wat helpt bij angst?
Angst wordt kleiner wanneer onzekerheid wordt omgezet in concrete informatie en haalbare stappen. Dat kan betekenen:

  • Juridische en financiële informatie verzamelen;
  • Afspraken schriftelijk vastleggen;
  • Het sociale netwerk versterken;
  • Professionele ondersteuning zoeken;
  • Een veiligheidsplan maken bij dreiging of geweld;
  • Belangrijke beslissingen niet midden in een escalatie nemen;
  • Het contact zakelijk en voorspelbaar organiseren;
  • Onderscheid maken tussen een werkelijk risico en een gevreesd scenario.


Bij een onveilige relatie is gezamenlijke mediation of relatietherapie niet automatisch geschikt.                                                                                                                                                                                                        Eerst moet worden beoordeeld of er sprake is van geweld, dwang, intimidatie, controle of een ernstige machtsongelijkheid. Veiligheid heeft voorrang op gezamenlijke verwerking.

Wat helpt bij schaamte en gezichtsverlies?
Schaamte vermindert niet door iemand publiekelijk te vernederen of tot een bekentenis te dwingen.                                                                                                                                                                                                        Dat vergroot meestal de verdediging.                                                                                                                                                                                                                                                                                                      

Verandering wordt waarschijnlijker wanneer iemand verantwoordelijkheid kan nemen zonder als volledig waardeloos mens te worden behandeld.

Daarbij zijn drie zaken van belang:

  • Feiten onder ogen zien
  • Niet ontkennen wat er is gebeurd en de gevolgen ervan serieus nemen.
  • De persoon niet reduceren tot één keuze of fout


Schadelijk gedrag moet duidelijk worden begrensd, maar een mens is meer dan zijn slechtste beslissing.

Een nieuw en eerlijk zelfbeeld ontwikkelen
Een scheiding hoeft niet uitsluitend te worden gezien als bewijs van persoonlijk falen.                                                                                                                                                                                                                                  Het kan ook een ingrijpende levensgebeurtenis zijn waarin pijnlijke waarheden zichtbaar worden en nieuwe verantwoordelijkheid noodzakelijk wordt.

Gezichtsverlies wordt uiteindelijk niet opgelost door het perfecte verhaal naar buiten te brengen.                                                                                                                                                                                                                Het wordt verwerkt door te leren verdragen dat anderen mogelijk een oordeel hebben, terwijl men zelf eerlijk, verantwoordelijk en in overeenstemming met de eigen waarden probeert te handelen.

De taak van professionals 
Professionals die betrokken zijn bij een scheiding moeten ruimte geven aan emoties,                                                                                                                                                                                                                              Maar zich niet uitsluitend door het emotionele verhaal van één persoon laten leiden.

Goede begeleiding betekent onder andere:

  • Schuldgevoel onderscheiden van feitelijke verantwoordelijkheid;
  • Angst herkennen zonder schadelijk gedrag goed te praten;
  • Schaamte verminderen zonder feiten te verdoezelen;
  • Beide perspectieven onderzoeken wanneer dat veilig mogelijk is;
  • Alert zijn op huiselijk geweld, dwang en psychologische controle;
  • Kinderen actief ontschuldigen;
  • Loyaliteitsconflicten en parentificatie signaleren;
  • Voorkomen dat kinderen boodschapper, getuige of rechter worden;
  • Ouders helpen onderscheid te maken tussen partnerpijn en ouderlijke verantwoordelijkheid;
  • De-escalatie en voorspelbare communicatie bevorderen.


De Nederlandse SCHIP aanpak benadrukt een veilige therapeutische omgeving,                                                                                                                                                                                                                                            Psycho-educatie, het leren begrijpen en constructief uiten van scheiding gerelateerde emoties en het reageren op de emoties van de ander.                                                                                                                                      Het doel is niet om ex-partners opnieuw samen te brengen, maar om emotioneel herstel en werkbaar ouderschap na de scheiding mogelijk te maken.

De Amerikaanse klinisch psycholoog en scheidingsonderzoeker Robert Emery                                                                                                                                                                                                                                Benadrukt eveneens dat relatieverlies, emotionele pijn, ouderschap in twee huizen en de gevolgen van ouderlijke conflicten gezamenlijk moeten worden bekeken.                                                                                            

Een scheiding is niet uitsluitend een juridische gebeurtenis, maar een verandering van het gehele gezinssysteem.

Wanneer extra hulp noodzakelijk kan zijn
Professionele hulp is verstandig wanneer schuld, angst of schaamte langdurig het dagelijks functioneren beheersen.                                                                                                                                                                            Dat geldt zeker wanneer iemand:

  • Voortdurend piekert of nauwelijks slaapt;
  • Ernstige somberheid, paniek of wanhoop ervaart;
  • Geen beslissingen meer kan nemen;
  • Zichzelf volledig waardeloos vindt;
  • De kinderen emotioneel nodig heeft om overeind te blijven;
  • Conflicten niet meer kan begrenzen;
  • Steeds verder geïsoleerd raakt;
  • Alcohol, medicatie of andere middelen gebruikt om gevoelens te onderdrukken;
  • Bedreigd, gevolgd, gecontroleerd of mishandeld wordt;
  • Gedachten ontwikkelt aan zelfbeschadiging of niet meer willen leven.


Hulp zoeken is geen erkenning van zwakte of schuld.                                                                                                                                                                                                                                                                                       Het is een manier om te voorkomen dat onverwerkte emoties zich vastzetten in gedrag dat de persoon zelf, de ex-partner of de kinderen verder beschadigt.

Tot slot
Schuldgevoel, angst en gezichtsverlies zijn begrijpelijke reacties op het verlies van een relatie en gezinssituatie.                                                                                                                                                                                      Zij vertellen dat er iets belangrijks op het spel staat: verbondenheid, identiteit, verantwoordelijkheid, veiligheid of sociale waardering.
Maar deze emoties mogen niet de volledige regie over het scheidingsproces krijgen.

Schuldgevoel vraagt om een eerlijke beoordeling van verantwoordelijkheid.

Angst vraagt om veiligheid, informatie en voorspelbaarheid.

Gezichtsverlies vraagt om het verdragen van kwetsbaarheid en het loslaten van een perfect beeld.

Werkelijke verwerking ontstaat niet door alle schuld bij zichzelf te leggen en ook niet door alle schuld buiten zichzelf te plaatsen. Zij ontstaat wanneer iemand de werkelijkheid onder ogen leert zien, Verantwoordelijkheid neemt voor het eigen aandeel, grenzen stelt aan wat niet van hem of haar is en voorkomt dat kinderen de emotionele rekening van de scheiding moeten betalen.