Redenen voor een scheiding: verlies van vertrouwen  

Een relatie kan veel verdragen: Ruzies, drukte, vermoeidheid, financiële zorgen, ziekte, moeilijke fases, zelfs afstand.
Maar wanneer vertrouwen beschadigd raakt, verandert er iets fundamenteels. Vertrouwen is de bodem onder een relatie. Het is het gevoel dat je op de ander kunt bouwen. Dat woorden kloppen. Dat afspraken betekenis hebben. Dat iemand eerlijk is. Dat je veilig bent met wat je voelt, zegt en deelt. Dat de ander niet achter je rug om een andere werkelijkheid leeft. Wanneer vertrouwen wegvalt, blijft er vaak nog wel een relatie over. Maar de veiligheid is weg. En zonder veiligheid wordt liefde onzeker.

Wat betekent verlies van vertrouwen?
Verlies van vertrouwen betekent dat iemand niet meer vanzelf kan geloven dat de ander eerlijk, betrouwbaar, trouw, beschikbaar of veilig is. Dat kan gaan over grote gebeurtenissen, zoals vreemdgaan, liegen, financiële geheimen of geweld. Maar vertrouwen kan ook langzaam verdwijnen door herhaald gedrag. Steeds iets beloven en het niet doen. Steeds zeggen dat er niets is, terwijl er wel iets speelt. Steeds emoties wegwuiven. Steeds afspraken breken. Steeds belangrijke informatie achterhouden. Steeds de ander laten twijfelen aan zichzelf. Vertrouwen verdwijnt meestal niet door één fout. Het verdwijnt wanneer iemand niet meer gelooft dat de fout echt wordt gezien, erkend en veranderd. Daarom is verlies van vertrouwen zo zwaar. Het gaat niet alleen om wat er gebeurde.

Het gaat ook om wat daarna niet gebeurde.
* Geen erkenning.
* Geen eerlijkheid.
* Geen verantwoordelijkheid.
* Geen herstel.
* Geen veiligheid.

Hoe vertrouwen beschadigd raakt
Vertrouwen kan op veel manieren beschadigd raken. Soms zichtbaar. Soms subtiel.
Mogelijke oorzaken zijn:

• vreemdgaan;
• een emotionele affaire;
• liegen;
• halve waarheden;
• geheim appcontact;
• financiële geheimen;
• schulden verzwijgen;
• afspraken niet nakomen;
• herhaaldelijk beloven maar niet veranderen;
• manipulatie;
• gaslighting;
• belangrijke beslissingen nemen zonder overleg;
• verslaving;
• emotionele onveiligheid;
• vernedering;
• dreiging;
• controle;
• het gevoel dat de ander niet loyaal is;
• familie of anderen boven de partner plaatsen;
• vertrouwelijke informatie delen met derden;
• kinderen betrekken in volwassen conflicten;
• nieuwe relaties verbergen;
• de waarheid pas vertellen wanneer iemand betrapt wordt.

Sommige schade ontstaat door gedrag. Andere schade ontstaat door ontkenning.

Als iemand iets fout doet en daarna zegt: “Ik begrijp wat dit met jou heeft gedaan”, ontstaat er soms nog een opening.
Maar als iemand zegt: “Je overdrijft”, “Je bent gek”, “Dat is jouw probleem”, of “Daar moet je nu maar eens overheen zijn”, dan wordt de schade vaak groter. Niet alleen de daad beschadigt het vertrouwen. Ook de reactie daarna. Vertrouwen en veiligheid Vertrouwen is niet alleen rationeel. 

Het zit ook in het lichaam. Iemand kan verstandelijk denken: misschien liegt de ander niet meer. Maar het lichaam voelt nog spanning. Een berichtje op de telefoon kan paniek geven. Een late thuiskomst kan onrust oproepen. Een vaag antwoord kan oude pijn activeren. Een stilte kan voelen als gevaar. Dat betekent niet dat iemand overdreven reageert. Het betekent dat het zenuwstelsel heeft geleerd dat veiligheid niet meer vanzelfsprekend is. Vertrouwen is dus niet alleen: “Ik besluit je weer te geloven.” Vertrouwen is ook: “Mijn lichaam voelt weer dat ik veilig ben bij jou.” En dat kost tijd. Veel tijd.

Wat verlies van vertrouwen doet met de persoon die geraakt is
De partner bij wie het vertrouwen beschadigd is, kan in een voortdurende staat van alertheid terechtkomen. Hij of zij gaat controleren, vragen stellen, terugdenken, verbanden zoeken, details opnieuw bekijken en gesprekken analyseren. Dat kan voor de ander vermoeiend zijn. Maar voor de gekwetste partner is het vaak een poging om grip te krijgen op een werkelijkheid die onveilig werd.
Mensen kunnen zich gaan voelen als:

• onzeker;
• achterdochtig;
• gespannen;
• vernederd;
• dom omdat zij het niet eerder zagen;
• boos;
• verdrietig;
• wantrouwend;
• machteloos;
• emotioneel uitgeput;
• niet meer bijzonder;
• niet meer veilig;
• bang voor herhaling;
• afhankelijk van bevestiging;
• continu op zoek naar bewijs.

Verlies van vertrouwen kan iemand veranderen.

• Iemand die vroeger ontspannen was, wordt controlerend.
• Iemand die vroeger open was, wordt gesloten.
• Iemand die vroeger geloofde, gaat twijfelen.
• Iemand die vroeger veilig liefhad, gaat zichzelf beschermen.

Dat is niet altijd wie iemand is. Het is vaak wat schade met iemand doet. Wat verlies van vertrouwen doet met de andere partner 

De partner die het vertrouwen heeft beschadigd, kan zich op den duur ook gevangen voelen.
Die kan denken:
“Hoe lang moet ik hier nog voor boeten?”
“Ik heb toch sorry gezegd?”
“Waarom begin je er steeds weer over?”
“Je vertrouwt mij toch nooit meer.”
“Ik kan niets meer goed doen.”
Dat gevoel kan echt zijn.

Maar herstel vraagt dat deze partner begrijpt dat vertrouwen niet terugkomt omdat iemand dat eist.
Vertrouwen komt terug door herhaald betrouwbaar gedrag. Door eerlijkheid, door transparantie, door geduld, door verantwoordelijkheid, door niet boos te worden op de wond die men zelf mede heeft veroorzaakt, dat is zwaar, maar noodzakelijk. Wie vertrouwen heeft beschadigd, moet vaak verdragen dat de ander langer pijn heeft dan gewenst. Niet als straf. Maar als gevolg. Vertrouwen verliezen door kleine herhaling Niet ieder verlies van vertrouwen komt door groot bedrog.

Soms ontstaat het door kleine herhalingen.
Een partner zegt steeds:
“Ik zal meer helpen.”
Maar doet het niet.
“Ik zal eerlijker zijn.”
Maar verzwijgt opnieuw iets.
“Ik zal rustiger reageren.”
Maar ontploft opnieuw.
“Ik zal naar je luisteren.”
Maar kijkt weer weg.
“Ik zal mijn familie begrenzen.”
Maar laat opnieuw toe dat de partner wordt beschadigd. Op zichzelf lijkt één moment misschien klein, maar herhaling maakt het groot. Dan gaat de ander niet alleen twijfelen aan de afspraak.
Die gaat twijfelen aan de persoon. Niet omdat die perfect moet zijn. Maar omdat woorden geen gewicht meer hebben.
Wanneer woorden niet meer worden gedragen door gedrag, sterft vertrouwen langzaam af. Vertrouwen verliezen door gaslighting. Gaslighting is extra schadelijk voor vertrouwen. Bij gaslighting wordt iemand aan het twijfelen gebracht over de eigen waarneming, herinnering of gevoel. Iemand voelt dat er iets niet klopt

 Maar krijgt te horen:
“Je beeldt het je in.”
“Je bent paranoïde.”
“Je bent veel te gevoelig.”
“Dat heb ik nooit gezegd.”
“Jij maakt alles kapot.”
“Je bent gek.”

Wanneer later blijkt dat het gevoel wel degelijk klopte, is de schade dubbel.
De partner heeft niet alleen gelogen.
De partner heeft ook het vertrouwen in het eigen gevoel ondermijnd.
Dat kan diepe gevolgen hebben.
Iemand kan daarna niet alleen de ander wantrouwen, maar ook zichzelf.
Dat is één van de zwaarste vormen van relationele schade.

Voorbeeld 1: vreemdgaan en daarna halve waarheid
Een vrouw ontdekt dat haar man contact heeft met een andere vrouw. Hij zegt dat het niets voorstelt. Alleen wat berichten. Geen gevoelens. Geen ontmoeting.
Later blijkt dat er wel ontmoetingen waren. Daarna zegt hij dat er niets lichamelijks is gebeurd. Later blijkt dat dit ook niet klopt.
Elke keer komt er een nieuw stukje waarheid. Niet omdat hij het zelf volledig vertelt. Maar omdat zij iets ontdekt.
Hij zegt uiteindelijk: “Nu weet je alles.”
Maar zij gelooft dat niet meer. Niet omdat zij moeilijk wil doen. Maar omdat de waarheid steeds pas kwam nadat zij hem vond.
Het vertrouwen is dan niet alleen beschadigd door het vreemdgaan. Het is vooral beschadigd door de lagen van ontkenning.

Voorbeeld 2: financiële geheimen
Een partner beheert de financiën. De ander denkt dat alles redelijk op orde is. Tot er brieven komen. Schulden. Achterstanden. Leningen. Onbetaalde rekeningen.
De partner die het verborgen hield, zegt: “Ik wilde je niet belasten.”
Maar de ander voelt: “Je hebt mij buitengesloten uit mijn eigen leven.”
Financiële geheimen beschadigen vertrouwen omdat ze direct raken aan veiligheid, woning, kinderen, toekomst en bestaanszekerheid. Het probleem is dan niet alleen geld.
Het probleem is dat iemand niet meer weet of hij of zij de ander nog kan geloven.

Voorbeeld 3: steeds beloven, nooit veranderen
Een partner wordt snel boos en zegt harde dingen. Na elke ruzie komt er spijt.
“Sorry, ik zal het niet meer doen.” Een paar dagen is het rustiger. Daarna gebeurt het opnieuw en opnieuw en opnieuw.
Op een gegeven moment gelooft de ander de sorry niet meer. Niet omdat vergeving onmogelijk is.
Maar omdat spijt zonder verandering zijn betekenis verliest. Dan ontstaat verlies van vertrouwen in herstel.
De partner denkt niet meer: “Het komt goed.”
Maar: “Dit blijft zo.”
En wanneer iemand niet meer gelooft dat verandering mogelijk is, kan scheiden dichterbij komen.

Wat kinderen merken van verlies van vertrouwen
Kinderen merken het wanneer vertrouwen tussen ouders beschadigd is. Zij hoeven niet precies te weten wat er is gebeurd.

• Zij voelen spanning.
• Ze merken controle.
• Ze horen korte gesprekken.
• Ze zien verdriet.
• Ze zien boosheid.
• Ze voelen dat ouders elkaar niet meer ontspannen aankijken.
• Ze merken dat er iets onder de oppervlakte leeft.

Als kinderen wél weten dat er sprake was van vreemdgaan, liegen, geheimen of financiële problemen, kan dat hun beeld van ouders en relaties sterk beïnvloeden.
Een kind kan denken:

• Kun je mensen wel vertrouwen?
• Waarom liegen volwassenen?
• Is liefde veilig?
• Gaat iemand altijd weg?
• Moet ik partij kiezen?
• Mag ik nog van allebei houden?
• Verlies van vertrouwen tussen ouders kan dus ook het vertrouwen van kinderen raken.
• Niet alleen in de ouders.
• Maar soms ook in relaties als geheel.

Jonge kinderen: ongeveer 0 tot 6 jaar
Jonge kinderen begrijpen vertrouwen niet als volwassen begrip. Zij voelen vooral veiligheid of onveiligheid.
Als ouders gespannen zijn, elkaar controleren, ruzie hebben of emotioneel afwezig zijn, kan een jong kind ontregeld raken.
Mogelijke signalen:

• slechter slapen;
• meer huilen;
• driftbuien;
• aanhankelijkheid;
• angst bij afscheid;
• terugval in zindelijkheid;
• buikpijn;
• niet alleen willen zijn.

Een jong kind heeft geen details nodig.

• Het heeft rust nodig.
• Voorspelbaarheid.
• Herhaling.
• Een duidelijke boodschap:
• Dit is niet jouw schuld.
• Papa en mama regelen dit zelf.
• Wij blijven voor jou zorgen.

Kinderen in de basisschoolleeftijd: ongeveer 6 tot 12 jaar
Kinderen in deze leeftijd kunnen meer begrijpen, maar nog niet volwassen dragen.
Als zij merken dat één ouder de ander niet vertrouwt, kunnen zij gaan scannen.
Wat is er gebeurd?  Wie liegt?  Wie is verdrietig? Wie moet ik beschermen?
Mag ik nog vrij praten? Zij kunnen gaan pleasen, bemiddelen of informatie achterhouden.
Mogelijke signalen:

• buikpijn;
• hoofdpijn;
• concentratieproblemen;
• boosheid;
• schuldgevoel;
• zorgen maken;
• schoolproblemen;
• niet willen wisselen;
• vragen blijven stellen;
• bang zijn om iets verkeerds te zeggen.

Deze kinderen moeten niet belast worden met volwassen details. Zij hebben wel eerlijke, leeftijdspassende duidelijkheid nodig.

Tieners: ongeveer 12 tot 18 jaar
Tieners begrijpen vertrouwen, bedrog en liegen veel sterker.
Als zij zien dat één ouder liegt of de ander beschadigt, kunnen zij hard oordelen. Ze kunnen partij kiezen, afstand nemen of cynisch worden over relaties.
Mogelijke signalen:

• boosheid;
• terugtrekken;
• cynisme over liefde;
• schoolproblemen;
• somberheid;
• risicogedrag;
• wantrouwen;
• weigeren contact met één ouder;
• sterke afwijzing van een nieuwe partner;
• parentificatie, waarbij zij emotioneel voor een ouder gaan zorgen.

Tieners hebben behoefte aan eerlijkheid, maar niet aan alle details. Zij mogen serieus genomen worden.
Maar zij mogen niet de rechter worden.

Jongvolwassen kinderen
Jongvolwassen kinderen kunnen het verlies van vertrouwen tussen ouders op volwassen niveau begrijpen, maar dat betekent niet dat het hen niet raakt.
Zij kunnen hun jeugd opnieuw gaan bekijken.

• Was alles echt?
• Wat speelde er al langer?
• Waarom is er gelogen?
• Waarom werd dit nooit besproken?

Zij kunnen afstand nemen van één ouder, zich verantwoordelijk voelen voor de ander, of moeite krijgen met familiecontacten, verjaardagen en nieuwe partners.
Ook volwassen kinderen blijven kinderen van hun ouders. Zij hoeven geen therapeut, bemiddelaar of emotionele opvang te worden.
Consequenties van verlies van vertrouwen Verlies van vertrouwen kan grote gevolgen hebben.
Voor de relatie:

• emotionele afstand;
• controle;
• wantrouwen;
• herhaalde ruzies;
• verlies van intimiteit;
• minder openheid;
• verwijdering;
• scheiding.

Voor de gekwetste partner:

• stress;
• slapeloosheid;
• onzekerheid;
• verlies van zelfvertrouwen;
• boosheid;
• verdriet;
• controle drang;
• angst voor herhaling;
• moeite met nieuwe relaties.

Voor de partner die vertrouwen beschadigde:

• schuld;
• schaamte;
• verlies van geloofwaardigheid;
• druk om transparant te zijn;
• frustratie over herstel dat lang duurt;
• confrontatie met eigen gedrag;
• mogelijk verlies van relatie of gezin.

Voor kinderen:

• spanning;
• loyaliteitsconflict;
• wantrouwen;
• onzekerheid;
• veranderend beeld van ouders;
• angst voor verlies;
• moeite met relaties later;
• druk om partij te kiezen.

Vertrouwen is dus niet alleen iets tussen partners. Als het breekt, trilt het hele gezin mee.

Herstel van vertrouwen.

Herstel van vertrouwen is mogelijk. Maar het is één van de moeilijkste vormen van herstel.

Vertrouwen kan niet worden teruggevraagd alsof het een voorwerp is. Het moet opnieuw worden opgebouwd. Stap voor stap. Door gedrag. Niet door woorden alleen.
Degene die vertrouwen heeft beschadigd, moet bereid zijn tot:

• volledige eerlijkheid;
• verantwoordelijkheid nemen;
• geen schuld omkeren;
• erkennen wat het gedrag heeft veroorzaakt;
• transparantie;
• geduld;
• voorspelbaar gedrag;
• afspraken nakomen;
• moeilijke vragen verdragen;
• geen boosheid over het wantrouwen van de ander;
• stoppen met geheimhouding;
• professionele hulp wanneer patronen vastzitten.

De gekwetste partner moet ruimte krijgen voor emoties, vragen, twijfel en grenzen. Vertrouwen herstellen betekent niet dat de gekwetste partner meteen moet vergeven of vergeten.
Vergeving kan niet worden opgeëist. Vertrouwen kan niet worden afgedwongen. Herstel vraagt tijd en vooral herhaling van veilig gedrag.
Herstel betekent ook waarheid zonder waarheid kan vertrouwen niet herstellen.
Halve waarheid is vaak nieuwe schade. Als iemand pas eerlijk is wanneer hij of zij betrapt wordt, blijft de ander alert. Dan ontstaat het gevoel dat er altijd nog iets verborgen kan zijn.
Daarom is volledige eerlijkheid belangrijk. Niet om de ander extra pijn te doen.
Maar om de werkelijkheid weer heel te maken. De gekwetste partner moet weten waar hij of zij op staat.
Zonder waarheid kan iemand geen vrije keuze maken. Niet om te blijven. Niet om te gaan. Niet om te herstellen. 

Herstel voor kinderen Wanneer er kinderen zijn, vraagt herstel extra verantwoordelijkheid. Kinderen hoeven niet alle details te weten. Maar zij moeten wel voelen dat ouders proberen veilig, eerlijk en volwassen met de situatie om te gaan. Herstel voor kinderen betekent:

• geen volwassen details delen;
• kinderen niet laten kiezen;
• de andere ouder niet zwartmaken;
• geen informatie via kinderen laten lopen;
• voorspelbare afspraken;
• rust bij overdrachten;
• ruimte voor gevoelens;
• erkennen dat de situatie moeilijk kan zijn;
• hulp inschakelen wanneer kinderen vastlopen.

Als de relatie niet herstelt, kan het ouderschap nog steeds hersteld worden.
Dat betekent dat ouders leren communiceren zonder kinderen te belasten met wantrouwen, woede of bewijsdrang.
Een kind hoeft niet te weten wie juridisch of relationeel gelijk heeft.
Een kind moet voelen dat het veilig van beide ouders mag houden.

Wanneer herstel niet meer lukt

• Soms is het vertrouwen te vaak beschadigd.
• Soms is er te veel gelogen.
• Soms blijft iemand geheimen houden.
• Soms is er geen verantwoordelijkheid.
• Soms wordt de gekwetste partner weggezet als lastig, jaloers of gek.
• Soms is er sprake van gaslighting, manipulatie, dreiging, verslaving of herhaald vreemdgaan.

Dan wordt herstel zeer moeilijk. Een relatie kan niet gezond worden wanneer de basis onveilig blijft.
In zulke situaties kan scheiden soms de meest eerlijke of veilige keuze worden.
Niet omdat er geen verdriet is. Maar omdat blijven in wantrouwen, controle en onzekerheid uiteindelijk meer kapot kan maken.

Kort samengevat
Verlies van vertrouwen is één van de meest ingrijpende redenen waarom een relatie kan vastlopen. Het ontstaat door vreemdgaan, liegen, geheimhouding, financiële problemen, gebroken afspraken, gaslighting of herhaald gedrag zonder echte verandering.
Voor de gekwetste partner kan het voelen als onveiligheid, vernedering, verwarring en verlies van zelfvertrouwen.
Voor de andere partner kan het herstel zwaar voelen, omdat vertrouwen niet snel terugkomt.
Voor kinderen kan verlies van vertrouwen tussen ouders leiden tot spanning, loyaliteitsconflict, onzekerheid en een veranderd beeld van relaties.
Herstel is mogelijk, maar alleen wanneer waarheid, verantwoordelijkheid, transparantie, geduld en herhaald betrouwbaar gedrag centraal staan.
Zonder waarheid geen veiligheid. Zonder veiligheid geen vertrouwen. Zonder vertrouwen geen gezonde relatie.
En wanneer vertrouwen niet meer hersteld kan worden, kan scheiden soms niet het begin zijn van de breuk, maar het einde van een lange periode waarin de basis al was verdwenen.

Bronnen en achtergrond
Dit artikel is geschreven vanuit praktijkervaring, persoonlijke ervaring en mijn achtergrond als Verzorgende IG en Maatschappelijk Werker. Daarnaast sluit de inhoud aan bij inzichten uit relatietherapie, systeemtherapie, hechtingstheorie en onderzoek naar vertrouwen, relatiebreuk, ontrouw, scheiding en kinderen.
Belangrijke namen en invalshoeken die aansluiten bij dit onderwerp zijn onder andere:

• John Gottman en Robert Levenson — onderzoek naar vertrouwen, relatiepatronen, conflict, terugtrekking en relatiebreuk;
• Sue Johnson en Les Greenberg — Emotionally Focused Therapy, hechtingsgerichte relatietherapie en emotionele veiligheid;
• Esther Perel — werk over ontrouw, vertrouwen, verlangen, geheimhouding en herstel;
• Shirley Glass — onderzoek en publicaties over affaires, grenzen, geheimhouding en herstel van vertrouwen;
• Janis Abrahms Spring — werk over herstel na ontrouw, vergeving, verantwoordelijkheid en vertrouwen;
• E. Mark Cummings en Patrick Davies — onderzoek naar ouderlijke spanning, conflict en emotionele veiligheid van kinderen;
• Robert Emery — onderzoek naar scheiding, ouderschap en aanpassing van kinderen na relatiebreuk.

De informatie op deze website is bedoeld als algemene uitleg, herkenning en inzicht. Het vervangt geen persoonlijk advies van een arts, psycholoog, relatietherapeut, mediator, advocaat of andere bevoegde professional.