Praktijkvoorbeeld 1: Vermijdende coping binnen een langdurig belaste relatie
Onderstaand praktijkvoorbeeld is volledig fictief en dient uitsluitend ter illustratie van gedragingen die volgens Nederlandse professionals kunnen passen bij vermijdende coping.
Het voorbeeld is geen beschrijving van één bestaande persoon of situatie.
Langdurige overbelasting
Jan en Truus zijn ruim vijftien jaar samen en hebben twee jonge kinderen. Enkele jaren geleden ontwikkelt Truus een chronische aandoening waardoor haar belastbaarheid sterk afneemt. Langzaam verandert de dagelijkse verdeling binnen het gezin. Jan werkt, zorgt steeds vaker voor het huishouden, regelt de administratie en neemt een groot deel van de zorg voor de kinderen op zich.
In de eerste jaren proberen zij samen oplossingen te vinden. Naarmate de belasting toeneemt, worden de gesprekken over hun relatie echter steeds minder. De meeste energie gaat op aan het dagelijks functioneren.
Gevoelens worden vermeden
Jan merkt dat hij steeds minder over zijn eigen gevoelens praat. Wanneer Truus vraagt hoe het met hem gaat, antwoordt hij meestal dat alles goed gaat of dat hij moe is. Hij wil haar niet extra belasten en ziet weinig nut meer in het bespreken van zijn eigen emoties.
Ook wanneer hij zich teleurgesteld, verdrietig of eenzaam voelt, houdt hij deze gevoelens vooral voor zichzelf. Moeilijke onderwerpen schuift hij regelmatig vooruit, omdat hij verwacht dat een gesprek opnieuw zal eindigen in spanning of verdriet.
Na verloop van tijd ontstaat er steeds meer emotionele afstand. Niet doordat zij voortdurend ruzie maken, maar juist doordat belangrijke gevoelens en zorgen nauwelijks nog met elkaar worden gedeeld.
Moeilijke gesprekken worden uitgesteld
Wanneer Truus probeert te praten over hun relatie, reageert Jan regelmatig met opmerkingen als:
"Laten we het hier nu niet over hebben."
"Ik heb hier nu geen energie voor."
"Misschien later."
Dat "later" komt echter steeds minder vaak. Problemen blijven liggen en worden niet gezamenlijk onderzocht. Hierdoor groeien beiden langzaam verder uit elkaar.
Vermijden van confrontaties
Na langere tijd leert Jan iemand anders kennen. Hij ervaart daar ontspanning, aandacht en een gevoel van rust. De nieuwe relatie ontstaat terwijl zijn huwelijk nog niet officieel is beëindigd.
Jan besluit hierover niets te vertellen aan Truus, de kinderen of zijn omgeving. Hij vreest emoties, moeilijke gesprekken en de reacties van anderen. Wanneer familie of vrienden vragen stellen, verandert hij van onderwerp of geeft hij korte, algemene antwoorden.
Ook de kinderen merken dat er iets verandert. Zij stellen vragen waarop Jan geen duidelijk antwoord geeft. Hij hoopt dat de situatie vanzelf rustiger wordt wanneer de scheiding eenmaal is afgerond.
De spanning neemt tijdelijk af
Doordat Jan gesprekken blijft uitstellen, vragen ontwijkt en moeilijke onderwerpen niet bespreekt, ervaart hij op korte termijn minder spanning. Tegelijkertijd blijven de onderliggende relatieproblemen bestaan. Truus begrijpt steeds minder wat er met haar partner gebeurt en de onzekerheid binnen het gezin neemt toe.
Analyse volgens Nederlandse professionals
In dit praktijkvoorbeeld zijn meerdere gedragingen zichtbaar die volgens Nederlandse professionals kunnen passen bij vermijdende coping.
Daaronder vallen onder andere:
- gevoelens voor zichzelf houden;
- moeilijke gesprekken herhaaldelijk uitstellen;
- conflicten vermijden in plaats van gezamenlijk onderzoeken;
- emoties niet bespreekbaar maken;
- vragen van de omgeving ontwijken;
- belangrijke veranderingen geheimhouden om confrontaties te voorkomen;
- kiezen voor oplossingen die de spanning op korte termijn verminderen, terwijl de onderliggende problemen grotendeels onbesproken blijven.
Binnen de Nederlandse psychologie wordt vermijdende coping omschreven als een manier van omgaan met stress waarbij iemand belastende emoties, gedachten of situaties zoveel mogelijk probeert te vermijden. Deze strategie kan op korte termijn rust geven, maar lost de oorzaak van de problemen meestal niet op. Daardoor kunnen misverstanden, emotionele afstand en relatieproblemen juist verder toenemen.
Nederlandse professionals benadrukken dat vermijdende coping geen diagnose is en niet op basis van één gebeurtenis wordt vastgesteld. Zij beoordelen altijd het totale patroon van gedrag, de duur van de klachten en de omstandigheden waarin iemand zich bevindt, zoals chronische ziekte, mantelzorgbelasting, psychische gezondheid, communicatie en de invloed op eventuele kinderen.
Nederlandse websites
Nederlands Jeugdinstituut (NJi) – Utrechtse Coping Lijst (UCL-R)
Beschrijft de Utrechtse Coping Lijst (UCL-R), een veelgebruikt Nederlands instrument waarmee verschillende copingstrategieën, waaronder passief/vermijdend copinggedrag, kunnen worden beoordeeld.
Legt uit hoe mensen omgaan met stress, welke rol coping speelt en welke factoren bijdragen aan veerkracht en psychisch functioneren.
Geeft informatie over stress, het herkennen van spanningsklachten en gezonde manieren om met stress om te gaan. De informatie is gebaseerd op Nederlandse huisartsenrichtlijnen.
Algemene uitleg over stress, de gevolgen ervan en wanneer professionele hulp verstandig is.
Informatie over psychische gezondheid, omgaan met stress, emoties en het zoeken van passende ondersteuning.
Informatie over de positie van ouders en kinderen tijdens en na een scheiding.
Kennis en richtlijnen over de invloed van scheidingen op ouders en kinderen, communicatie en het beperken van schade voor kinderen.