Wanneer neurologische gevolgen niet worden herkend
Een relatie waarin sprake is van een meningeoom, CVS/ME of een andere chronische aandoening kan onder druk komen te staan door veel meer dan alleen de zichtbare conflicten.
Wanneer de neurologische en cognitieve gevolgen van deze aandoeningen onvoldoende worden herkend, bestaat het risico dat gedrag verkeerd wordt geïnterpreteerd.
Iemand kan bijvoorbeeld denken dat de partner niet meer wil luisteren, geen interesse meer heeft of bewust afstand neemt.
Tegelijkertijd kan de andere partner juist beperkt zijn door ernstige vermoeidheid, brain fog, cognitieve vertraging, overprikkeling of andere neurologische klachten.
Wanneer deze klachten niet als mogelijke verklaring worden onderzocht, kunnen partners elkaars gedrag steeds vaker uitleggen als een bewuste keuze,
Terwijl een deel van dat gedrag ook samen kan hangen met ziekte en de gevolgen daarvan.
Ontkenning of onvoldoende inzicht
Niet iedereen met een chronische aandoening of hersenaandoening heeft volledig inzicht in de invloed van de ziekte op het eigen functioneren. Ook een partner zonder aandoening kan de gevolgen onderschatten of verkeerd interpreteren.
Wanneer één van beide partners onvoldoende erkent dat neurologische of cognitieve klachten een rol spelen,
kunnen uitspraken ontstaan zoals:
- "Je wilt gewoon niet veranderen."
- "Je bent altijd zo geweest."
- "Je gebruikt de ziekte als excuus."
- "Als je echt je best deed, lukte het wel."
Aan de andere kant kan de zieke partner denken:
- "Niemand begrijpt wat er met mij gebeurt."
- "Ik word afgerekend op iets waar ik weinig invloed op heb."
- "Hoe meer ik probeer uit te leggen, hoe minder ik mij begrepen voel."
Hierdoor kunnen beide partners steeds verder uit elkaar groeien, terwijl zij ieder vanuit hun eigen ervaring oprecht proberen de situatie te begrijpen.
Cognitieve dissonantie kan het beeld versmallen
Bij langdurige overbelasting kan cognitieve dissonantie een rol spelen.
Dat is de spanning die ontstaat wanneer gevoelens, overtuigingen en gedrag niet goed meer met elkaar overeenkomen.
Bijvoorbeeld:
- iemand houdt nog van de partner, maar ervaart de relatie als ondraaglijk;
- iemand weet dat ziekte invloed heeft, maar verlangt tegelijkertijd naar een leven zonder voortdurende belasting.
Om deze spanning te verminderen kan iemand – vaak onbewust – steeds meer nadruk leggen op één verklaring voor de problemen, bijvoorbeeld dat "de relatie niet meer werkte" of "we alleen maar ruzie hadden".
Zo'n verklaring kan aansluiten bij de eigen beleving, maar hoeft niet alle factoren te omvatten die aan de situatie hebben bijgedragen.
Dat betekent niet dat deze verklaring onwaar is. Wel kan zij onvolledig zijn wanneer neurologische, cognitieve en medische factoren onvoldoende zijn onderzocht.
Verlangen naar rust en autonomie
Na jaren van ziekte, mantelzorg, spanningen en voortdurende aanpassing kan een partner een sterk verlangen ontwikkelen naar rust, vrijheid of autonomie.
Dat verlangen is op zichzelf begrijpelijk.
Sommige mensen ervaren dat een nieuwe relatie of een nieuw leven zonder de dagelijkse belasting tijdelijk meer lucht geeft.
Een nieuwe relatie begint bovendien meestal zonder de gezamenlijke geschiedenis van ziekte, ziekenhuisbezoeken, mantelzorg, financiële zorgen en langdurige conflicten.
Daardoor kan de nieuwe situatie lichter aanvoelen.
Dat gevoel bewijst echter niet automatisch dat herstel van de oorspronkelijke relatie onmogelijk was. Zonder zorgvuldig onderzoek kan niet worden vastgesteld of de relatie nog herstelmogelijkheden had of niet.
Had de relatie nog kunnen herstellen?
Dat verschilt per situatie.
Nederlandse professionals benadrukken dat bij complexe problematiek eerst een brede beoordeling nodig is.
Daarbij kunnen onder meer worden onderzocht:
- de neurologische gevolgen van een meningeoom;
- cognitieve veranderingen;
- brain fog;
- overprikkeling;
- PEM bij ME/CVS;
- mantelzorgbelasting;
- verlies en rouw;
- communicatiepatronen;
- systeemdynamiek binnen het gezin;
- psychische belasting van beide partners.
Wanneer blijkt dat deze factoren een belangrijke rol spelen, kunnen interventies zoals neuropsychologisch onderzoek, psycho-educatie, systeemtherapie, relatietherapie, revalidatiebegeleiding en mantelzorgondersteuning helpen.
Dat betekent niet dat iedere relatie behouden kan worden.
Wel betekent het dat een scheiding niet uitsluitend op basis van zichtbare conflicten hoeft te worden beoordeeld wanneer belangrijke medische en neuropsychologische factoren nog onvoldoende in kaart zijn gebracht.
De gevolgen voor kinderen
Wanneer ouders langdurig vastlopen zonder passende hulp, worden kinderen vaak indirect geraakt.
Kinderen merken niet alleen de ruzies op, maar ook:
- de vermoeidheid;
- de spanningen;
- het verdriet;
- de onzekerheid;
- de veranderde beschikbaarheid van beide ouders;
- de wisselende emoties.
Wanneer vervolgens een scheiding ontstaat terwijl de onderliggende factoren onvoldoende zijn onderzocht of behandeld, kan dat betekenen dat kinderen een opeenstapeling van ingrijpende veranderingen meemaken.
Dat betekent niet dat een scheiding altijd voorkomen had kunnen worden. Wel onderstrepen Nederlandse richtlijnen dat het in het belang van kinderen is om, waar mogelijk, eerst zorgvuldig te onderzoeken welke factoren het gezin functioneren beïnvloeden en welke ondersteuning beschikbaar is.
De rol van professionals
Bij complexe scheidingen waarin chronische ziekte, neurologische aandoeningen of cognitieve beperkingen een rol spelen, hebben verschillende professionals ieder een eigen verantwoordelijkheid.
Denk aan:
- wijkteams;
- jeugdhulpverleners;
- KIES-begeleiders;
- mediators;
- advocaten;
- psychologen;
- neuropsychologen;
- revalidatieartsen;
- medisch specialisten.
Vanuit hun eigen vakgebied kunnen zij bijdragen aan een zo volledig mogelijk beeld van de situatie.
Juist wanneer meerdere aandoeningen samenkomen, is samenwerking tussen medische, psychologische en sociale disciplines belangrijk.
Hierdoor kan beter worden onderscheiden welke problemen voortkomen uit relatiepatronen, welke samenhangen met ziekte en welke door beide worden beïnvloed.
Het belang van een integrale beoordeling
Nederlandse kwaliteitsstandaarden benadrukken dat complexe gezinsproblematiek vraagt om een brede benadering.
Dat betekent onder meer aandacht voor:
- medische informatie;
- neuropsychologische gevolgen;
- draagkracht en draaglast;
- mantelzorgbelasting;
- ouder-kindrelaties;
- communicatiepatronen;
- de ontwikkeling van de kinderen;
- beschermende factoren;
- mogelijkheden voor ondersteuning en herstel.
Een dergelijke integrale beoordeling garandeert niet dat een relatie behouden blijft. Wel vergroot zij de kans dat beslissingen worden genomen op basis van een zo volledig mogelijk beeld.
In het belang van het kind
Volgens het Nederlands Jeugdinstituut en de Richtlijn Scheiding voor de jeugdhulp zijn langdurige ouderlijke conflicten, emotionele onveiligheid en onvoldoende samenwerking belangrijke risicofactoren voor kinderen. Tegelijkertijd zijn tijdige hulpverlening, goede communicatie, samenwerking tussen ouders en passende ondersteuning beschermende factoren.
Daarom is het, wanneer dat veilig en haalbaar is, in het belang van kinderen dat onderliggende medische, psychologische en sociale factoren zorgvuldig worden onderzocht voordat een conflictsituatie verder escaleert.
Tot slot
Een meningeoom en CVS/ME kunnen beide leiden tot neuropsychologische en cognitieve gevolgen die het dagelijks functioneren en de partnerrelatie beïnvloeden.
Wanneer deze gevolgen niet worden herkend of erkend, bestaat het risico dat gedrag uitsluitend wordt uitgelegd als een bewuste keuze of als een gebrek aan betrokkenheid.
Dat kan leiden tot een versmalling van het beeld van de relatie en de oorzaken van de problemen.
Of een specifieke relatie nog herstelmogelijkheden had, kan nooit in algemene zin of achteraf worden vastgesteld.
Wel laten Nederlandse professionele richtlijnen zien dat bij complexe situaties eerst een brede, multidisciplinaire beoordeling en passende ondersteuning belangrijk zijn. Dat is niet alleen van betekenis voor beide partners, maar ook voor de kinderen, die doorgaans het meest gebaat zijn bij zoveel mogelijk rust, samenwerking en zorgvuldige besluitvorming.
Nederlandse professionele bronnen
- Nederlands Jeugdinstituut (NJi) – Scheiding en kinderen
- Richtlijnen Jeugdhulp – Scheiding
https://www.richtlijnenjeugdhulp.nl/scheiding
- Hersenstichting – Gevolgen van hersenaandoeningen, overprikkeling en ME/CVS
https://www.hersenstichting.nl
- Kanker.nl – Leven met een hersentumor en gevolgen voor naasten
- Hersenletsel.nl – Partnerrelaties en gezin bij hersenletsel
- MantelzorgNL – Mantelzorgbelasting en partnerrelaties
- Richtlijnendatabase – Intracranieel meningeoom
https://richtlijnendatabase.nl/richtlijn/intracranieel_meningeoom