Redenen voor een scheiding: gebrek aan communicatie / open communiceren

Een relatie kan veel verdragen. Drukte. Vermoeidheid. Verschillen. Ruzies. Tegenslagen. Financiële spanning. Ziekte. Ouderschap. Fases waarin het allemaal even minder vanzelf gaat. Maar een relatie kan moeilijk blijven bestaan wanneer mensen niet meer open met elkaar communiceren. Niet omdat er helemaal niet meer gepraat wordt.

Vaak wordt er nog genoeg gezegd.

• Over werk.
• Over kinderen.
• Over boodschappen.
• Over geld.
• Over school.
• Over afspraken.
• Over wie wat moet doen.

Maar dat is niet hetzelfde als open communiceren.
Open communiceren gaat over eerlijk durven zeggen wat er werkelijk speelt. Wat iemand voelt. Wat iemand mist. Waar iemand bang voor is. Waar iemand in vastloopt. Wat iemand nodig heeft. Wat iemand niet meer trekt. Waar iemand zich alleen in voelt. Waar iemand zich voor schaamt. Waar iemand boos of verdrietig over is.

Wanneer dat niet meer gebeurt, kan een relatie aan de buitenkant nog functioneren, terwijl de binnenkant langzaam dichtgaat.
Dan praten mensen nog wel. Maar ze bereiken elkaar niet meer.

Wat betekent gebrek aan communicatie?
Gebrek aan communicatie betekent niet alleen dat partners weinig praten. Het betekent vooral dat de echte laag ontbreekt.
Er worden misschien nog berichten gestuurd. Er wordt nog afgestemd. Er wordt nog overlegd. Er wordt nog gereageerd.

Maar de wezenlijke vragen blijven liggen.

• Hoe gaat het echt met jou?
• Voel jij je nog gelukkig bij mij?
• Waar ben je bang voor?
• Wat mis je?
• Wat doet mijn gedrag met jou?
• Wat heb jij van mij nodig?
• Waar ben jij mij kwijtgeraakt?
• Waar ben ik jou kwijtgeraakt?
• Kunnen wij nog eerlijk naar elkaar kijken?

Wanneer deze vragen niet meer gesteld worden, verdwijnt de emotionele openheid uit de relatie. En wanneer emotionele openheid verdwijnt, gaan partners invullen.
Hij / Zij      zal wel geen interesse meer hebben.
Hij / Zij      zal wel niet willen praten.
Hij / Zij      vindt mij vast lastig.
Hij / Zij      zoekt alleen maar ruzie.
Hij/ Zij       verandert toch nooit.
Hij / Zij      begrijpt mij toch niet.

Invullen lijkt soms makkelijker dan vragen.
Maar invullen is gevaarlijk.
Want wie invult, leeft niet meer met de werkelijkheid van de ander, maar met het eigen verhaal over de ander.

Wat is open communiceren?
Open communiceren betekent niet dat alles hard, bot of ongefilterd gezegd moet worden. Open communiceren betekent ook niet dat ieder gevoel meteen waarheid is.
Open communiceren betekent dat partners bereid zijn eerlijk, respectvol en kwetsbaar te spreken over wat er werkelijk speelt.

Dat vraagt moed.
Want open communicatie maakt zichtbaar wat vaak liever verborgen blijft.

• Teleurstelling.
• Verdriet.
• Schaamte.
• Schuld.
• Angst.
• Verlangen.
• Twijfel. 
• Gemis.
• Onzekerheid.

Open communiceren betekent dat iemand kan zeggen:
“Ik voel mij alleen, ook al zijn we samen.”
“Ik mis ons.”
“Ik ben bang dat ik je kwijtraak.”
“Ik voel mij niet gezien.”
“Ik merk dat ik mij terugtrek.”
“Ik voel boosheid, maar daaronder zit verdriet.”
“Ik heb het gevoel dat ik alles draag.”
“Ik weet niet meer hoe ik jou moet bereiken.”
“Ik durf dit bijna niet te zeggen, maar ik twijfel aan onze relatie.”

Dat zijn moeilijke zinnen. Maar in veel relaties worden ze nooit uitgesproken.
Niet omdat ze er niet zijn. Maar omdat mensen bang zijn voor wat er gebeurt als ze eerlijk zijn.

Waarom mensen stoppen met open communiceren
Mensen stoppen meestal niet zomaar met open communiceren. Vaak hebben zij geleerd dat openheid niet veilig is. Misschien werd kwetsbaarheid weggewuifd. Misschien werd verdriet belachelijk gemaakt.
Misschien werd boosheid afgestraft. Misschien veranderde ieder gesprek in ruzie. Misschien ging de ander meteen in verdediging. Misschien werd alles praktisch opgelost, terwijl iemand juist emotioneel gehoord wilde worden. Misschien werd een diep gesprek telkens uitgesteld. Misschien voelde iemand: het heeft toch geen zin.
Dan stopt iemand langzaam met delen.

Eerst worden sommige onderwerpen vermeden.
Daarna worden gevoelens kleiner gemaakt.
Daarna wordt alleen nog het noodzakelijke gezegd.
Daarna ontstaat stilte. Niet omdat er niets meer is. Maar omdat het te pijnlijk is geworden om opnieuw niet gehoord te worden.

Hoe gebrek aan communicatie ontstaat
Gebrek aan communicatie groeit vaak in patronen. 

De ene partner wil praten.
De andere partner voelt druk en trekt zich terug.
De ene partner voelt zich afgewezen en gaat harder praten.
De andere partner voelt zich aangevallen en sluit nog meer af.
De ene partner denkt: jij bent er nooit.
De andere partner denkt: bij jou kan ik toch niets goed doen.
Zo ontstaat een vicieuze cirkel. Beiden voelen pijn.

Maar de één uit pijn door te zoeken, te vragen, te duwen of te verwijten. De ander uit pijn door te zwijgen, te vermijden, te vluchten of dicht te klappen.
Op den duur gaat het gesprek niet meer over het echte probleem.

Het gaat alleen nog over de manier waarop er ruzie wordt gemaakt.
“Jij zeurt altijd.”
“Jij loopt altijd weg.”
“Jij luistert nooit.”
“Jij maakt alles zwaar.”
“Jij doet alsof er niets is.”
“Jij begint steeds weer.”

Onder die zinnen zitten vaak veel zachtere boodschappen.
“Ik mis je.”
“Ik voel mij alleen.”
“Ik weet niet hoe ik dit moet zeggen.”
“Ik ben bang dat ik faal.”
“Ik voel mij niet veilig.”
“Ik wil dat je mij ziet.”
Maar die zachte laag wordt niet meer bereikt.

Praten over praktische zaken is niet genoeg
Veel relaties blijven lang draaien op praktische communicatie.
Wie haalt de kinderen op?
Wat eten we?
Wanneer betaal jij die rekening?
Hoe laat ben je thuis?
Heb je de afspraak gemaakt?
Moet de auto naar de garage?
Wanneer gaan we naar je ouders?
Deze communicatie is nodig. Een gezin kan niet draaien zonder praktische afstemming. Maar een relatie kan er niet van leven.

Wanneer een relatie alleen nog bestaat uit praktische communicatie, wordt de partnerrelatie een organisatie.
Dan zijn twee mensen nog samen verantwoordelijk voor het huishouden, de kinderen en de planning, maar niet meer werkelijk verbonden als partners. Dat is het gevaar!

Een gezin kan nog functioneren terwijl de relatie sterft.

• Communicatie als strijd
• Soms is er niet te weinig communicatie, maar te veel verkeerde communicatie.
• Alles wordt discussie.
• Alles wordt verdediging.
• Alles wordt oud zeer.
• Alles wordt strijd.

Dan durft niemand meer iets kwetsbaars te zeggen, omdat ieder kwetsbaar punt wordt gebruikt als bewijs, verwijt of wapen.
Een gesprek begint met:
“Ik voel mij niet gezien.”
Maar eindigt met:
“Jij doet ook nooit iets goed.”
Of:
“Daar gaan we weer.”
Of:
“Het ligt altijd aan mij.”
Of:
“Jij bent veel te gevoelig.”

Wanneer gesprekken steeds zo eindigen, leren partners dat openheid gevaarlijk is.
Dan gaan ze niet meer praten om elkaar te begrijpen. Ze praten om zichzelf te verdedigen. En verdediging bouwt geen verbinding.

Communicatie als vermijding
Sommige stellen vermijden moeilijke gesprekken juist om de vrede te bewaren. Er wordt niet gesproken over intimiteit.

• Niet over eenzaamheid.
• Niet over twijfel.
• Niet over geldproblemen.
• Niet over familie-inmenging.
• Niet over kinderen die spanning laten zien.
• Niet over de vraag of iemand nog gelukkig is.
• Niet over de mogelijkheid dat er iemand anders in beeld is.
• Niet over oude pijn.

Het lijkt rustig. Maar dat is schijnrust. Onder de oppervlakte groeit spanning. Vermeden gesprekken verdwijnen niet.
Ze wachten.
En hoe langer ze wachten, hoe zwaarder ze worden. Soms komt jaren later alles er in één keer uit. Dan lijkt het voor de ander plotseling, maar in werkelijkheid is er jarenlang niet gesproken.

Wat professionals hierover schrijven
Relatietherapeuten en onderzoekers beschrijven communicatieproblemen vaak als één van de belangrijkste voorspellers van relatieproblemen. Daarbij gaat het niet alleen om hoeveel mensen praten, maar vooral om de kwaliteit van de communicatie.
John Gottman en Robert Levenson beschreven destructieve patronen zoals kritiek, defensiviteit, minachting en stonewalling. 

Stonewalling betekent dat iemand zich afsluit, niet meer reageert of emotioneel uit het gesprek verdwijnt. Wanneer zulke patronen steeds terugkeren en herstel uitblijft, raakt de relatie ernstig beschadigd.

Binnen Emotionally Focused Therapy, ontwikkeld door Sue Johnson en Les Greenberg, wordt communicatie niet alleen gezien als techniek, maar als uitdrukking van emotionele veiligheid. Partners raken vast wanneer zij hun onderliggende hechtingsbehoefte niet meer veilig kunnen uiten. Achter boosheid of terugtrekking ligt vaak de vraag: ben jij er nog voor mij?

Systeemtherapeuten kijken daarnaast naar de patronen binnen het gezin. Wie spreekt? Wie zwijgt? Welke onderwerpen mogen niet gezegd worden? Wie draagt de spanning? Wie wordt niet gehoord? Wie probeert te bemiddelen? Wie past zich aan?

Open communiceren gaat dus niet alleen over woorden.

• Het gaat over veiligheid.
• Over wederkerigheid.
• Over luisteren.
• Over verantwoordelijkheid.
• Over het kunnen verdragen dat de ander een eigen waarheid heeft.
• Hoe de persoon die niet gehoord wordt dit ervaart
• Iemand die langdurig niet gehoord wordt, kan langzaam veranderen.

Eerst probeert die persoon nog te praten.
Nog duidelijker.
Nog zachter.
Nog harder.
Nog emotioneler.
Nog rationeler.
Nog praktischer.
Maar als er niets verandert, raakt iemand uitgeput.

Dan ontstaat het gevoel:
Ik heb alles al gezegd.
Ik heb alles al geprobeerd.
Het komt toch niet binnen.
Ik ben moe van uitleggen.
Ik wil niet meer smeken om aandacht.
Ik wil niet meer vechten om gehoord te worden.
Op dat punt kan iemand emotioneel afhaken.

Voor de ander lijkt het dan alsof die persoon koud, afstandelijk of onverschillig is geworden.
Maar soms is dat geen onverschilligheid.
Soms is dat bescherming.
Iemand stopt met praten omdat praten te pijnlijk is geworden.
Niet omdat er niets meer gevoeld wordt.
Maar omdat er te vaak niets met dat gevoel is gedaan.
Hoe de andere partner dit ervaart

De andere partner kan dit totaal anders beleven.
Die kan denken:

Waarom zegt hij of zij nu ineens niets meer?

Waarom hoor ik nu pas dat het zo erg was?

Waarom was niets wat ik deed goed genoeg?

Waarom wordt alles op mij gelegd?

Waarom moet er steeds gepraat worden?

Waarom kan het nooit gewoon rustig zijn?

Voor deze partner kan open communicatie voelen als kritiek, druk of aanval. Zeker wanneer iemand zelf niet geleerd heeft om over gevoelens te praten.

Sommige mensen klappen dicht bij emotie.
Niet omdat zij niet geven om de ander. Maar omdat zij geen taal hebben voor kwetsbaarheid.

Andere mensen reageren praktisch.
Niet omdat zij koud zijn. Maar omdat zij denken dat helpen betekent: oplossen.
Toch kan dit voor de ander pijnlijk zijn.
Want wie gevoelens steeds oplost, analyseert of wegduwt, ontmoet de ander niet werkelijk.

Soms wil iemand geen oplossing. Soms wil iemand eerst erkenning.

Voorbeeld 1: alles wordt praktisch
Een vrouw zegt tegen haar partner:
“Ik voel mij de laatste tijd zo alleen.”
Haar partner reageert:
“Maar ik ben toch thuis?”
Zij zegt:
“Dat bedoel ik niet. Ik mis jou.”
Hij zegt:
“Wat wil je dan dat ik doe?”
Zij probeert uit te leggen dat het niet om een taak gaat, maar om nabijheid.
Hij voelt zich aangevallen en zegt:
“Het is ook nooit goed.”
Zij voelt zich opnieuw niet begrepen.
De volgende keer zegt ze niets.
Hij denkt dat het rustiger gaat.
Zij voelt dat ze is gestopt met proberen.
Zo ontstaat verwijdering.
Niet omdat er geen woorden waren.
Maar omdat de woorden elkaar niet bereikten.

Voorbeeld 2: praten wordt ruzie
Een man probeert zijn partner te vertellen dat hij zich buitengesloten voelt.
Hij zegt:
“Ik heb het gevoel dat je steeds minder met mij deelt.”
Zij hoort kritiek.
Ze reageert:
“Jij begint ook altijd op het verkeerde moment.”
Hij voelt zich afgewezen en wordt feller:
“Zie je, je luistert nooit.”
Zij trekt zich terug:
“Laat maar, ik heb hier geen zin in.”
Hij blijft achter met frustratie.
Zij blijft achter met druk.
Geen van beiden voelt zich begrepen.
Het gesprek ging eigenlijk over gemis.
Maar eindigde in verdediging en terugtrekking.
Als dit patroon vaak genoeg gebeurt, stoppen mensen met kwetsbaar zijn.
Dan blijft alleen het conflict over.

Voorbeeld 3: zwijgen om de vrede te bewaren
Een stel heeft al jaren spanning over familie-inmenging, opvoeding en intimiteit. Iedere keer als één van beiden erover begint, ontstaat ruzie.
Dus praten ze er niet meer over.
De sfeer lijkt rustiger.
De kinderen merken minder ruzie.
Familie denkt dat het beter gaat.
Maar onder de oppervlakte groeit afstand.
De ene partner voelt zich niet serieus genomen.
De ander voelt zich opgelucht dat het onderwerp niet meer op tafel komt.
Jaren later zegt één partner:
“Ik wil scheiden.”
De ander zegt:
“Maar we hadden toch bijna geen ruzie meer?”
Dat klopt.
Er was minder ruzie.
Maar er was ook minder waarheid.

Gebrek aan open communicatie en kinderen
Kinderen voelen vaak wanneer ouders niet open communiceren.
Zij merken dat er dingen worden ingeslikt. Dat er stilte valt. Dat gesprekken stoppen zodra zij binnenkomen. Dat ouders kortaf zijn. Dat er spanning hangt zonder uitleg.

Voor kinderen kan dit erg verwarrend zijn.
Want zij voelen dat er iets speelt, maar krijgen geen woorden.
Als ouders zeggen: “Er is niets”, terwijl een kind duidelijk voelt dat er wel iets is, leert een kind twijfelen aan zijn eigen gevoel.
Dat kan schadelijk zijn.

Niet omdat kinderen alles moeten weten.
Maar omdat zij wel behoefte hebben aan leeftijdspassende eerlijkheid.
Een kind hoeft geen volwassen details te horen.
Maar een kind mag wel horen:
“Papa en mama hebben spanning.”
“Wij proberen dit samen op te lossen.”
“Dit komt niet door jou.”
“Jij hoeft niets te regelen.”
“Jij mag gewoon kind zijn.”

Jonge kinderen: ongeveer 0 tot 6 jaar
Jonge kinderen begrijpen geen communicatiepatronen. Zij voelen vooral sfeer.
Wanneer ouders weinig warm met elkaar praten, elkaar ontwijken of kortaf reageren, kan een jong kind onrustig worden.

Voor de breuk: kan een jong kind reageren met slechter slapen, meer huilen, claimend gedrag, driftbuien, buikpijn of terugval in gedrag.

Tijdens de breuk heeft een jong kind eenvoudige en herhaalde uitleg nodig. Geen details. Geen schuld. Geen verwijten. Alleen veiligheid.

Na de breuk kan het kind moeite hebben met wisselingen, overdrachten en nieuwe routines. Slechte communicatie tussen ouders kan het kind extra belasten, vooral als overdrachten gespannen verlopen.

Later in het leven kan een kind dat veel onuitgesproken spanning heeft gevoeld gevoeliger worden voor stilte, spanning of afwijzing. Het kan conflict gaan vermijden of juist snel angstig worden wanneer mensen niet duidelijk zijn.

Kinderen in de basisschoolleeftijd: ongeveer 6 tot 12 jaar
Kinderen in deze leeftijd merken veel.
Zij horen hoe ouders praten. Zij voelen wanneer woorden niet kloppen met sfeer. Zij merken wanneer onderwerpen vermeden worden.
Vóór de breuk kunnen zij proberen de sfeer te verbeteren. Extra lief zijn. Grapjes maken. Helpen. Geen last zijn. Zorgen dat ouders niet boos worden.
Tijdens de breuk kunnen zij veel vragen hebben. Als ouders niet goed communiceren, gaan kinderen zelf invullen. Zij kunnen denken dat zij schuld hebben of dat zij moeten kiezen.
Na de breuk hebben zij duidelijke afspraken en rustige communicatie nodig. Als ouders via het kind communiceren, raakt het kind belast.
Later in het leven kunnen deze kinderen moeite krijgen met grenzen, openheid en eerlijkheid. Zij kunnen leren pleasen, zwijgen of zichzelf aanpassen om spanning te voorkomen.

Tieners: ongeveer 12 tot 18 jaar
Tieners prikken vaak door schijncommunicatie heen.
Zij merken wanneer ouders doen alsof. Zij horen wat niet gezegd wordt. Zij voelen wanneer er geheimen zijn.
Vóór de breuk kunnen tieners zich terugtrekken, boos worden, cynisch worden of zelf een ouderrol aannemen.
Tijdens de breuk willen zij serieus genomen worden, maar niet belast worden met volwassen details. Ze mogen uitleg krijgen, maar hoeven geen rechter, therapeut of boodschapper te worden.
Na de breuk kunnen tieners weerstand tonen tegen afspraken, nieuwe partners of ouderlijk gezag wanneer zij het gevoel hebben dat er niet eerlijk is gecommuniceerd.
Later in het leven kunnen zij moeite hebben met kwetsbaarheid, vertrouwen en open gesprekken. Sommigen gaan conflict vermijden. Anderen worden juist fel wanneer zij merken dat iets niet wordt uitgesproken.

Jongvolwassen kinderen
Jongvolwassen kinderen kunnen op volwassen niveau terugkijken op het gebrek aan communicatie in het gezin.
Zij kunnen beseffen dat er jarenlang dingen niet zijn gezegd. Dat er spanning was die nooit werd benoemd. Dat hun beeld van het gezin misschien niet volledig klopte.
Tijdens een scheiding kunnen ouders geneigd zijn volwassen kinderen als gesprekspartner te gebruiken. Dat moet zorgvuldig gebeuren. Een volwassen kind is nog steeds kind van beide ouders.
Na de breuk kunnen jongvolwassen kinderen emotioneel of praktisch gaan zorgen voor een ouder. Dat kan liefdevol lijken, maar ook te zwaar worden.
Later kan het invloed hebben op hun eigen relaties. Zij kunnen sterk verlangen naar openheid, of juist bang zijn om moeilijke gesprekken te voeren omdat zij thuis hebben gezien hoe pijnlijk communicatie kan zijn.
Consequenties van gebrek aan communicatie
Gebrek aan communicatie kan grote gevolgen hebben.

Voor de relatie:

• emotionele afstand;
• verlies van intimiteit;
• meer misverstanden;
• meer invullen;
• minder vertrouwen;
• terugkerende ruzies;
• vermijding;
• eenzaamheid;
• vreemdgaan of emotionele affaires;
• scheiding.

Voor de partner die zich niet gehoord voelt:

• verdriet;
• boosheid;
• leegte;
• eenzaamheid;
• uitputting;
• twijfel aan zichzelf;
• emotioneel afhaken;
• gevoeligheid voor aandacht van buitenaf.

Voor de partner die dichtklapt:

• druk;
• machteloosheid;
• schaamte;
• vermijding;
• gevoel nooit goed genoeg te zijn;
• angst voor gesprekken;
• terugtrekken.

Voor kinderen:

• spanning;
• onzekerheid;
• loyaliteitsconflict;
• pleasen;
• lichamelijke klachten;
• schoolproblemen;
• terugtrekken;
• moeite met eigen emoties;
• later moeite met open communicatie.

Gebrek aan communicatie

raakt dus niet alleen het gesprek tussen twee partners. Het raakt het hele klimaat in huis.

Herstel van communicatie
Gebrek aan communicatie hoeft niet altijd het einde van een relatie te betekenen.
Soms is er nog liefde. Soms is er nog betrokkenheid. Soms willen beide partners diep vanbinnen nog wel, maar weten zij niet meer hoe zij elkaar moeten bereiken.
Dan is het probleem niet dat er niets meer is.  Maar dat de weg naar elkaar geblokkeerd is geraakt.

Herstel begint niet met harder praten.
Herstel begint met anders luisteren. Veel gesprekken lopen vast omdat partners vooral luisteren om te reageren, te verdedigen, te corrigeren of hun eigen gelijk te halen.

Echte communicatie vraagt iets anders.
Het vraagt dat iemand even kan verdragen dat de ander een andere beleving heeft, zonder die meteen weg te duwen.
Een partner kan zeggen:
“Ik voel mij alleen.”
De ander kan reageren met:
“Dat slaat nergens op, ik ben er altijd.”
Maar herstel begint pas wanneer de ander kan zeggen:
“Vertel eens. Wanneer voel jij je zo alleen?”

Dat is een heel andere beweging.
Niet verdedigen.
Niet oplossen.
Niet kleiner maken.
Maar openen.
Wat nodig is om communicatie te herstellen

Communicatie herstellen vraagt van beide partners verantwoordelijkheid.
Niet één persoon kan het hele gesprek dragen.
Niet één persoon kan steeds trekken, uitleggen, smeken of corrigeren.
En niet één persoon kan blijven zwijgen en verwachten dat de relatie vanzelf veilig wordt.

Herstel vraagt onder andere:

• eerlijk durven zeggen wat je voelt;
• luisteren zonder direct te verdedigen;
• vragen stellen in plaats van invullen;
• erkennen dat de ander iets anders kan hebben ervaren;
• stoppen met kleiner maken van gevoelens;
• moeilijke onderwerpen niet langer vermijden;
• oude pijn niet steeds als wapen gebruiken;
• leren praten voordat spanning ontploft;
• verantwoordelijkheid nemen voor eigen aandeel;
• afspraken maken over hoe gesprekken veilig blijven;
• eventueel hulp zoeken bij een relatietherapeut, systeemtherapeut of mediator.

Het gaat niet alleen om woorden.
Het gaat ook om houding.
Kijk je de ander aan?
Laat je de ander uitpraten?
Blijf je aanwezig als het ongemakkelijk wordt?
Kun je zeggen: “Ik begrijp nu beter wat dit met jou deed”?
Kun je sorry zeggen zonder meteen “maar jij…” erachteraan te zetten?
Daar begint herstel.

Wanneer herstel moeilijk wordt
Herstel wordt moeilijk wanneer één van de partners niet wil kijken naar het eigen aandeel.
Als alles steeds bij de ander wordt gelegd, ontstaat er geen echte verandering. Dan wordt communicatie opnieuw een strijd om schuld, in plaats van een poging tot verbinding.
Herstel wordt ook moeilijk wanneer er sprake is van angst, manipulatie, dreiging, structurele vernedering, geweld, verslaving of ernstige onveiligheid. In zulke situaties is “beter communiceren” niet voldoende. Dan moet eerst veiligheid centraal staan.

Ook wanneer iemand innerlijk al jaren is afgehaakt, kan herstel zwaar zijn. De ander wil dan misschien ineens praten, maar voor degene die jarenlang niet gehoord werd, kan dat te laat voelen.
Dan kan de achterblijvende partner zeggen:
“Maar nu wil ik wel luisteren.”
Terwijl de ander voelt:
“Ik heb te vaak geprobeerd.”
Dat is pijnlijk, maar wel reëel.

Herstel vraagt dan niet alleen een goed gesprek, maar langdurig betrouwbaar ander gedrag.
Herstel betekent niet terug naar vroeger

Als communicatie herstelt, betekent dat niet dat de relatie terug moet naar hoe het vroeger was.
Want vroeger was vaak juist waar het patroon ontstond.

Herstel betekent dat partners een nieuwe manier moeten leren.

Eerlijker.

Veiliger.

Gelijkwaardiger.

Minder defensief.

Minder vermijdend.

Minder verwijtend.

Meer open.   Meer volwassen.  Meer afgestemd.

Soms leidt dat tot partnerherstel.

 Mensen vinden elkaar opnieuw, maar dan anders dan voorheen. Soms leidt het tot een betere scheiding. Niet omdat de relatie gered wordt, maar omdat mensen eindelijk eerlijker met elkaar leren omgaan. En soms wordt duidelijk dat herstel niet meer mogelijk is. 

Ook dan kan betere communicatie belangrijk zijn, zeker wanneer er kinderen zijn.                                                                                                                                                                                                                                                                                              Want zelfs als partners niet samen verdergaan, blijven ouders vaak nog jarenlang met elkaar verbonden door hun kinderen.

Herstel bij kinderen
Wanneer er kinderen zijn, is herstel van communicatie tussen ouders extra belangrijk.
Kinderen hoeven niet te zien dat ouders het overal over eens zijn. Dat is niet realistisch.
Maar kinderen moeten wel voelen dat ouders volwassen met elkaar kunnen omgaan.
Dat betekent:

• niet via het kind communiceren;
• het kind geen boodschapper maken;
• geen verwijten uitspreken waar het kind bij is;
• afspraken duidelijk houden;
• elkaar niet zwartmaken;
• kinderen toestemming geven om van beide ouders te houden;
• spanning niet op het kind leggen;
• eerlijk maar leeftijdspassend uitleggen wat er gebeurt.

Voor kinderen is het niet alleen belangrijk dát ouders communiceren. Het is belangrijk hóé zij communiceren.
Een kind dat ziet dat ouders ondanks pijn rustig kunnen overleggen, leert iets waardevols: moeilijke gevoelens hoeven niet automatisch tot strijd te leiden.
Dat is herstel.
Niet perfect.
Maar veilig genoeg.
Kort samengevat

In het kort                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        Gebrek aan communicatie en het ontbreken van open communicatie zijn belangrijke redenen waardoor relaties kunnen vastlopen. Niet omdat partners helemaal niet meer praten. Maar omdat zij niet meer eerlijk, kwetsbaar en veilig spreken over wat er werkelijk speelt. Er wordt nog gesproken over praktische zaken, maar niet meer over pijn, gemis, angst, verlangen, twijfel en waarheid. Voor de ene partner kan dit voelen als niet gehoord worden. Voor de andere partner kan het voelen als druk, kritiek of machteloosheid. Voor kinderen kan het voelen als spanning, stilte, verwarring en verlies van veiligheid. Wanneer communicatie stopt, stopt vaak niet direct de relatie. Maar wel de verbinding. En als verbinding lang genoeg ontbreekt, kan een scheiding uiteindelijk het eerste zijn wat nog echt wordt uitgesproken.

Bronnen en achtergrond
Dit artikel is geschreven vanuit praktijkervaring, persoonlijke ervaring en mijn achtergrond als Verzorgende IG en Maatschappelijk Werker. Daarnaast sluit de inhoud aan bij inzichten uit relatietherapie, systeemtherapie, hechtingstheorie en onderzoek naar communicatiepatronen, relatiebreuk, scheiding en kinderen.
Belangrijke namen en invalshoeken die aansluiten bij dit onderwerp zijn onder andere:

• John Gottman en Robert Levenson — onderzoek naar destructieve communicatiepatronen, kritiek, defensiviteit, minachting, stonewalling en relatiebreuk;
• Sue Johnson en Les Greenberg — Emotionally Focused Therapy, hechtingsgerichte relatietherapie en emotionele veiligheid binnen partnerrelaties;
• Murray Bowen en systeemtherapie — patronen binnen gezinnen, vermijding, spanning, rollen en emotionele reacties;
• E. Mark Cummings en Patrick Davies — onderzoek naar ouderlijke spanning, conflict en emotionele veiligheid van kinderen;
• Robert Emery — onderzoek naar scheiding, ouderschap en de aanpassing van kinderen na relatiebreuk.

De informatie op deze website is bedoeld als algemene uitleg, herkenning en inzicht. Het vervangt geen persoonlijk advies van een arts, psycholoog, relatietherapeut, mediator, advocaat of andere bevoegde professional.