Welkom 
 

Redenen voor een scheiding: gebrek aan communicatie


Een relatie valt zelden ineens stil.
Meestal gebeurt het langzaam.
Eerst wordt er minder gevraagd. Daarna minder verteld. Daarna minder gedeeld. Daarna minder gevoeld. En uiteindelijk kunnen twee mensen naast elkaar leven zonder elkaar nog werkelijk te bereiken.
Gebrek aan communicatie is één van de meest voorkomende redenen waarom relaties vastlopen. Niet omdat mensen helemaal niet meer praten, maar omdat zij niet meer praten over wat er werkelijk toe doet.
Er wordt nog gesproken over boodschappen, werk, kinderen, geld, afspraken, school, planning en praktische zaken.
Maar niet meer over pijn.
Niet meer over gemis.
Niet meer over verlangen.
Niet meer over twijfel.
Niet meer over angst.
Niet meer over wat iemand werkelijk voelt.
En precies daar begint vaak de afstand.


Wat betekent gebrek aan communicatie?
Gebrek aan communicatie betekent niet alleen dat partners weinig praten.
Het betekent vooral dat er geen echte emotionele uitwisseling meer is.
Partners kunnen iedere dag woorden gebruiken en toch elkaar niet bereiken. Ze kunnen uren over praktische dingen praten, maar nooit uitspreken wat er vanbinnen leeft. Ze kunnen discussiëren, maar niet werkelijk luisteren. Ze kunnen antwoorden geven, maar geen verbinding maken.


Communicatie is meer dan praten.
Het is ook luisteren.
Het is vragen stellen.
Het is doorvragen.
Het is durven zeggen wat moeilijk is.
Het is kunnen horen wat de ander zegt zonder direct in verdediging te schieten.
Het is erkennen dat de ervaring van de ander waar kan zijn, ook als je het zelf anders beleeft.
In een gezonde relatie is communicatie de brug tussen twee binnenwerelden.
Wanneer die brug wegvalt, blijven er twee mensen over die misschien nog samen wonen, maar innerlijk steeds verder uit elkaar drijven.


Hoe gebrek aan communicatie ontstaat
Gebrek aan communicatie ontstaat meestal niet omdat partners op een dag besluiten niets meer te zeggen.
Het groeit door herhaling.
Iemand probeert iets te delen en krijgt geen echte reactie.
Iemand begint een moeilijk onderwerp en de ander wordt boos.
Iemand geeft aan gekwetst te zijn en krijgt te horen dat hij of zij overdrijft.
Iemand probeert verbinding te maken, maar de ander ontwijkt.
Iemand wil praten, maar het gesprek eindigt steeds in verwijten.
Na verloop van tijd leert iemand: praten heeft geen zin.
Dan wordt zwijgen veiliger dan delen.
Of aanvallen makkelijker dan kwetsbaar zijn.
Of weglopen minder pijnlijk dan opnieuw niet gehoord worden.
Gebrek aan communicatie kan ontstaan door:

  • angst voor ruzie;
  • conflictvermijding;
  • schaamte;
  • schuldgevoel;
  • oude pijn;
  • emotionele overbelasting;
  • weinig tijd voor elkaar;
  • stress door werk, kinderen of geld;
  • verschil in communicatiestijl;
  • defensiviteit;
  • snel boos worden;
  • niet kunnen luisteren;
  • alles willen oplossen in plaats van begrijpen;
  • moeilijke onderwerpen vermijden;
  • geen woorden hebben voor gevoelens;
  • geleerd hebben om gevoelens weg te stoppen;
  • familiepatronen waarin niet open werd gepraat;
  • eerdere afwijzing of vernedering;
  • het gevoel dat de ander toch niet verandert.

Soms zegt iemand: “Ik praat niet meer, omdat jij toch niet luistert.”
De ander zegt: “Ik luister niet meer, omdat jij alleen maar verwijt.”
Zo ontstaat een cirkel.
De één voelt zich niet gehoord.
De ander voelt zich aangevallen.
De één gaat harder praten.
De ander trekt zich terug.
De één zoekt contact.
De ander sluit af.
En beiden raken verder van elkaar verwijderd.
Praten is niet hetzelfde als communiceren
Veel stellen denken dat zij communiceren omdat er dagelijks wordt gepraat.


Maar praten over praktische zaken is niet hetzelfde als werkelijk communiceren.
Een gesprek over wie de kinderen ophaalt, is praktisch.
Een gesprek over waarom iemand zich alleen voelt in het ouderschap, is emotioneel.
Een gesprek over welke rekening betaald moet worden, is praktisch.
Een gesprek over angst voor financiële onzekerheid, schaamte of druk, is emotioneel.
Een gesprek over eten, boodschappen en planning houdt een huishouden draaiende.
Maar een gesprek over pijn, verlangen, teleurstelling en behoeften houdt een relatie levend.
Wanneer een relatie alleen nog praktisch communiceert, kan zij blijven functioneren.
Maar functioneren is niet hetzelfde als verbonden zijn.
Een huwelijk kan organisatorisch doorgaan, terwijl de partnerrelatie langzaam leegloopt.


Veelvoorkomende communicatiepatronen
Bij gebrek aan communicatie ontstaan vaak vaste patronen.


1. De één praat, de ander trekt zich terug
De ene partner wil praten, uitleg, erkenning of herstel. De andere partner ervaart dat als druk, kritiek of aanval en trekt zich terug.
Hoe meer de één praat, hoe stiller de ander wordt.
Hoe stiller de ander wordt, hoe harder de één gaat praten.
Beiden voelen zich onveilig.
De één voelt zich verlaten.
De ander voelt zich overspoeld.


2. Alles wordt praktisch gemaakt
Soms reageert een partner op gevoelens alsof het praktische problemen zijn.
“Ik ben moe.”
“Ga dan eerder slapen.”
“Ik voel me alleen.”
“Maar ik ben toch thuis?”
“Ik trek het niet meer.”
“Wat moet er dan geregeld worden?”
Praktische oplossingen kunnen nuttig zijn, maar niet wanneer iemand eigenlijk erkenning zoekt.
Soms wil iemand niet dat het probleem direct wordt opgelost.
Soms wil iemand eerst gevoeld worden.


3. Gesprekken eindigen steeds in verwijten
Wanneer partners veel pijn hebben opgebouwd, kan bijna ieder gesprek omslaan in verwijt.
“Jij doet altijd…”
“Jij luistert nooit…”
“Jij ziet mij niet…”
“Jij maakt alles moeilijk…”
Achter verwijten zitten vaak behoeften.
Maar wanneer behoeften als aanval worden verpakt, hoort de ander vooral kritiek.
Dan gaat die zich verdedigen.
En zo wordt het echte gesprek opnieuw gemist.


4. Moeilijke onderwerpen worden vermeden
Sommige stellen vermijden alles wat spanning kan geven.
Geen gesprek over eenzaamheid.
Geen gesprek over intimiteit.
Geen gesprek over geld.
Geen gesprek over opvoeding.
Geen gesprek over twijfels.
Geen gesprek over familie-inmenging.
Geen gesprek over een ander.
Geen gesprek over wat iemand echt mist.
Op korte termijn voorkomt dat ruzie.
Op lange termijn voorkomt het herstel.
Want wat niet besproken wordt, verdwijnt niet.
Het gaat ondergronds verder.


5. Stilte wordt straf of bescherming
Stilte kan twee dingen betekenen.
Soms is stilte bescherming. Iemand weet niet wat te zeggen, is bang, voelt zich overspoeld of wil escalatie voorkomen.
Soms is stilte straf. Iemand sluit bewust af, laat de ander spartelen, weigert contact of gebruikt zwijgen als macht.
Voor de ander kan het verschil moeilijk te voelen zijn.
Want beide vormen van stilte kunnen eenzaam maken.


Wat professionals hierover schrijven
Relatieonderzoekers en therapeuten beschrijven communicatieproblemen vaak niet als losse gesprekstechnieken, maar als patronen van emotionele veiligheid.
John Gottman beschreef in zijn onderzoek naar relatiepatronen onder andere vier destructieve communicatievormen: kritiek, defensiviteit, minachting en terugtrekken of stonewalling. Vooral wanneer deze patronen blijven terugkomen en er weinig herstel plaatsvindt, kan de relatie ernstig beschadigen.
Binnen Emotionally Focused Therapy, ontwikkeld door Sue Johnson en Les Greenberg, wordt gekeken naar de onderliggende hechtingsbehoefte in partnerrelaties. Achter veel communicatieproblemen ligt vaak de vraag: “Ben jij er nog voor mij?” Wanneer partners zich niet gehoord, gezien of veilig voelen, reageren zij vaak met aanval, verdediging, terugtrekking of afsluiting.
Systeemtherapeuten kijken daarnaast naar de communicatiepatronen binnen het hele gezinssysteem. Niet alleen wat iemand zegt is belangrijk, maar ook wat niet gezegd mag worden. Welke onderwerpen worden vermeden? Wie draagt de spanning? Wie zwijgt? Wie praat namens wie? Wie wordt niet gehoord?


Professionals kijken daarom niet alleen naar woorden.
Zij kijken naar patronen.
Naar stilte.
Naar timing.
Naar herhaling.
Naar lichaamstaal.
Naar veiligheid.
Naar wie nog durft te spreken en wie al lang is gestopt.


Hoe iemand zich voelt die niet meer gehoord wordt
Iemand die langdurig niet wordt gehoord, kan langzaam veranderen.
In het begin probeert diegene nog uit te leggen. Nog een gesprek te beginnen. Nog duidelijker te zijn. Nog zachter. Nog harder. Nog emotioneler. Nog praktischer.
Maar wanneer er niets werkelijk verandert, ontstaat uitputting.
Iemand kan zich gaan voelen als:

  • onbelangrijk;
  • alleen;
  • lastig;
  • niet serieus genomen;
  • emotioneel afgewezen;
  • onzichtbaar;
  • moe van steeds opnieuw uitleggen;
  • boos;
  • verdrietig;
  • leeg;
  • afgesloten;
  • beschaamd over eigen behoefte;
  • onzeker over zichzelf;
  • klaar met vechten.

Soms stopt iemand niet met communiceren omdat hij of zij niets meer voelt.
Maar omdat het te pijnlijk is geworden om opnieuw niet gehoord te worden.
Dan wordt stilte geen onverschilligheid.
Dan wordt stilte zelfbescherming.
Hoe de andere partner dit ervaart
De andere partner kan het heel anders beleven.
Die kan denken:
“Waarom zegt hij of zij niets meer?”
“Waarom is alles ineens fout?”
“Ik kan het toch nooit goed doen.”
“Als ik iets zeg, wordt het ruzie.”
“Ik word alleen maar aangevallen.”
“Ik trek mij terug omdat ieder gesprek ontploft.”
“Ik weet niet wat de ander van mij wil.”
De partner die zich terugtrekt, voelt zich soms niet koud, maar machteloos.
Niet onverschillig, maar overspoeld.
Niet liefdeloos, maar onbekwaam om met emoties om te gaan.
Toch kan het effect op de ander hard zijn.
Want wie steeds wegloopt uit een gesprek, laat de ander alleen achter met het probleem.
En wie steeds aanvalt, maakt het voor de ander moeilijk om veilig te blijven luisteren.
In slechte communicatie zijn er vaak twee pijnlijke waarheden tegelijk.
De één voelt zich niet gehoord.
De ander voelt zich niet veilig om te luisteren.
Gebrek aan communicatie en emotionele afstand
Gebrek aan communicatie leidt vaak tot emotionele afstand.
Als mensen niet meer eerlijk praten, gaan zij invullen.
Hij zal wel geen interesse hebben.
Zij zal wel niet meer van mij houden.
Hij wil toch niet veranderen.
Zij zoekt altijd ruzie.
Hij begrijpt mij nooit.
Zij zeurt altijd.
Invullen vervangt dan vragen.
Oordelen vervangt luisteren.
Afstand vervangt contact.
En hoe langer dit duurt, hoe moeilijker het wordt om terug te keren naar een open gesprek.
Op een gegeven moment kennen partners niet meer de echte binnenkant van de ander, maar vooral hun eigen verhaal over de ander.
Dan leven zij niet meer met elkaar.
Dan leven zij met hun interpretatie van elkaar.
Gebrek aan communicatie en vreemdgaan of vluchtgedrag
Wanneer iemand zich langdurig niet gehoord voelt, kan die persoon kwetsbaar worden voor contact buiten de relatie.
Niet altijd bewust.
Niet altijd gepland.
Niet altijd vanuit slechte bedoelingen.
Soms begint het met iemand die wel luistert.
Iemand die vraagt.
Iemand die aandacht geeft.
Iemand die niet direct verdedigt.
Iemand die nieuwsgierig is.
Iemand die het gevoel geeft: jij doet ertoe.
Voor iemand die thuis jarenlang geen echte communicatie meer voelt, kan dat enorm krachtig zijn.
Een ander gesprek kan dan voelen als zuurstof.
Daarom kan gebrek aan communicatie indirect bijdragen aan vreemdgaan, emotionele affaires, vluchtgedrag of een reboundrelatie.
Niet omdat het daarmee wordt goedgepraat.
Maar omdat het helpt begrijpen hoe kwetsbaarheid ontstaat.
Wanneer iemand thuis geen woorden meer vindt, kan iemand buiten de relatie ineens weer taal krijgen.
En dat kan gevaarlijk worden.


Voorbeeld 1: praten zonder elkaar te bereiken
Een man en vrouw zijn al jaren samen. Ze hebben kinderen, werk, drukte en financiële zorgen.
Elke avond bespreken ze praktische zaken.
Wie haalt morgen de kinderen op?
Is de rekening betaald?
Wat eten we?
Hoe laat ben je thuis?
Maar wanneer zij zegt dat zij zich alleen voelt, reageert hij:
“Maar ik doe toch alles voor jullie?”
Zij probeert uit te leggen dat het daar niet om gaat. Dat ze hem mist. Dat ze niet alleen praktische hulp wil, maar nabijheid.
Hij hoort vooral kritiek.
Hij zegt:
“Het is ook nooit goed.”
Zij voelt zich opnieuw niet gehoord.
De volgende keer zegt ze minder.
Hij merkt dat ze afstandelijker wordt.
Hij denkt dat zij geen moeite meer wil doen.
Zij denkt dat hij haar toch niet begrijpt.
Langzaam praten ze nog wel.
Maar ze communiceren niet meer.


Voorbeeld 2: moeilijke onderwerpen vermijden
Een vrouw voelt al langere tijd dat de relatie verandert. Ze mist intimiteit, gesprekken en echte aandacht. Ze wil dit bespreekbaar maken, maar iedere keer als ze begint, wordt haar partner stil of geïrriteerd.
Hij zegt:
“Moeten we dit nu weer bespreken?”
Of:
“Je maakt alles zo zwaar.”
Na een paar keer stopt ze.
Niet omdat het probleem weg is.
Maar omdat het gesprek geen veilige plek heeft.
De relatie lijkt rustiger.
Er is minder ruzie.
Maar vanbinnen neemt haar eenzaamheid toe.
Hij denkt: “Gelukkig, het gaat beter.”
Zij denkt: “Ik ben gestopt met proberen.”
Wanneer zij maanden later zegt dat zij wil scheiden, is hij verbijsterd.
Voor hem kwam het plotseling.
Voor haar was het al lang onderweg.


Voorbeeld 3: luisteren om te reageren in plaats van begrijpen
Een partner vertelt dat hij zich overbelast voelt. De ander hoort dat als verwijt en begint meteen zichzelf te verdedigen.
“Ik doe ook genoeg.”
“Ik heb het ook zwaar.”
“Jij ziet nooit wat ik doe.”
Het gesprek verschuift direct van luisteren naar verdedigen.
De eerste partner voelt zich niet gehoord.
De tweede partner voelt zich aangevallen.
Beiden hebben pijn.
Maar geen van beiden komt dichterbij.
Als dit patroon zich herhaalt, leren partners dat kwetsbaarheid gevaarlijk is. Wat bedoeld was als delen, eindigt als strijd.
Daarom stoppen mensen soms met open zijn.
Niet omdat zij niets te zeggen hebben.
Maar omdat alles wat zij zeggen tegen hen terugkomt.
Wat kinderen merken van gebrek aan communicatie
Kinderen merken vaak meer dan ouders denken.
Zij horen niet alleen woorden. Zij voelen ook stiltes.
Ze merken wanneer ouders kortaf zijn. Wanneer er spanning in de kamer hangt. Wanneer één ouder iets inslikt. Wanneer de ander wegloopt. Wanneer er alleen nog praktische communicatie is. Wanneer liefde niet meer zichtbaar wordt.
Kinderen kunnen moeite hebben om dat te begrijpen.
Zeker wanneer ouders zeggen: “Er is niets.”
Dan voelt het kind iets anders dan wat het hoort.
Dat kan verwarrend en onveilig zijn.
Het kind leert dan: mijn gevoel klopt misschien niet.
Of: spanning moet je niet benoemen.
Of: praten over moeilijke dingen maakt alles erger.
Dat kan invloed hebben op hoe kinderen later zelf communiceren.


Jonge kinderen: ongeveer 0 tot 6 jaar
Vóór de breuk
Jonge kinderen begrijpen communicatieproblemen niet met woorden. Zij voelen vooral sfeer, stemgeluid, gezichtsuitdrukking en beschikbaarheid.
Als ouders weinig warm communiceren of veel stiltes hebben, kan een jong kind onrustig worden. Het kind weet niet wat er speelt, maar voelt dat de basis anders aanvoelt.
Mogelijke signalen:

  • meer huilen;
  • slechter slapen;
  • aanhankelijkheid;
  • boosheid;
  • driftbuien;
  • terugval in zindelijkheid;
  • buikpijn;
  • niet alleen willen zijn;
  • angst bij afscheid.


Tijdens de breuk
Tijdens de breuk begrijpt een jong kind vaak niet waarom ouders uit elkaar gaan. Het merkt vooral verandering: spullen, huizen, overdrachten, huilende of gespannen ouders.
Als ouders weinig uitleg geven of elkaar tegenspreken, kan het kind extra onzeker worden.
Het jonge kind heeft eenvoudige, herhaalde taal nodig:
Papa en mama wonen niet meer samen.
Dat komt niet door jou.
Wij blijven allebei van jou houden.
Jij hoeft niets op te lossen.


Na de breuk
Na de breuk kan een jong kind reageren op wisselingen en nieuwe routines. Als ouders slecht communiceren, kan het kind spanning voelen bij overdrachten.
Mogelijke gevolgen:

  • moeite met wisselen;
  • huilen bij overdracht;
  • slaapproblemen;
  • meer behoefte aan voorspelbaarheid;
  • boosheid na terugkomst;
  • angst dat een ouder wegblijft.


Later in het leven
Als jonge kinderen langdurig communicatieproblemen tussen ouders hebben gevoeld, kunnen zij later moeite krijgen met spanning benoemen. Zij kunnen conflict vermijden, snel angstig worden bij stilte of juist sterk gaan pleasen.
Zij weten misschien niet meer precies wat er gebeurde.
Maar het gevoel van onveiligheid kan blijven hangen.


Kinderen in de basisschoolleeftijd: ongeveer 6 tot 12 jaar
Vóór de breuk
Kinderen in deze leeftijd merken vaak dat ouders anders praten. Ze horen korte antwoorden, zuchten, stilte of terugkerende irritatie. Ze kunnen gaan proberen om de sfeer te verbeteren.
Mogelijke reacties:

  • grapjes maken om spanning te breken;
  • extra lief zijn;
  • helpen in huis;
  • vragen stellen;
  • buikpijn of hoofdpijn;
  • concentratieproblemen;
  • boosheid;
  • verdriet;
  • pleasen.

Zij kunnen denken dat zij invloed hebben op de sfeer. Daardoor kunnen zij zich verantwoordelijk gaan voelen voor iets wat van de ouders is.


Tijdens de breuk
Tijdens de breuk kunnen deze kinderen vragen blijven stellen. Zij willen begrijpen wat er gebeurt. Als ouders niet goed communiceren, kan het kind eigen conclusies trekken.
Het kind kan denken:
Misschien komt het door mij.
Misschien moet ik kiezen.
Misschien mag ik niet zeggen dat ik de ander mis.
Misschien moet ik mama of papa beschermen.
Dit vergroot het risico op loyaliteitsconflict.


Na de breuk
Na de breuk hebben kinderen duidelijke communicatie nodig tussen ouders. Als ouders afspraken niet goed afstemmen, elkaar tegenspreken of via het kind communiceren, raakt het kind belast.
Mogelijke signalen:

  • schoolproblemen;
  • boosheid;
  • terugtrekken;
  • controle vragen;
  • lichamelijke klachten;
  • zorgen maken;
  • niet willen wisselen;
  • informatie achterhouden om ouders te sparen.

Later in het leven
Kinderen die op deze leeftijd leren dat moeilijke onderwerpen niet veilig besproken worden, kunnen later moeite krijgen met open communicatie in eigen relaties.
Zij kunnen gaan pleasen, vermijden, zichzelf wegcijferen of juist fel reageren zodra zij zich niet gehoord voelen.
Wat zij thuis zagen, kan later hun eigen relatiepatroon worden.


Tieners: ongeveer 12 tot 18 jaar
Vóór de breuk
Tieners zien vaak scherp dat ouders niet meer echt communiceren. Ze merken wanneer ouders toneelspelen, ontwijken of langs elkaar heen leven.
Sommige tieners worden boos.
Sommige trekken zich terug.
Sommige gaan partij kiezen.
Sommige worden de emotionele steun van één ouder.
Mogelijke signalen:

  • veel op de kamer zitten;
  • cynisme over liefde;
  • prikkelbaarheid;
  • schoolproblemen;
  • somberheid;
  • afstand nemen;
  • boosheid naar één ouder;
  • vluchtgedrag in telefoon, vrienden, gamen of middelen;
  • sterke behoefte aan controle.

Tieners kunnen slecht tegen oneerlijkheid. Als ouders zeggen dat er niets is terwijl alles anders voelt, kan dat het vertrouwen beschadigen.


Tijdens de breuk
Tijdens de breuk willen tieners vaak uitleg, maar zij mogen niet belast worden met volwassen details. Ze moeten niet de rechter, boodschapper of therapeut van hun ouders worden.
Slechte communicatie tussen ouders kan tieners in een positie drukken waarin zij zelf gaan bemiddelen of informatie gaan dragen.
Dat is niet hun taak.


Na de breuk
Na de breuk kunnen tieners weerstand tonen tegen regels, roosters of nieuwe partners. Als ouders niet goed communiceren, kan de tiener de gaten gaan vullen.
Hij of zij gaat zelf bepalen waar hij slaapt, wie hij vertrouwt of welke ouder hij vermijdt.
Mogelijke gevolgen:

  • ruzie met ouders;
  • afstand nemen;
  • schoolverzuim;
  • somberheid;
  • risicogedrag;
  • sterke afwijzing van nieuwe partners;
  • loyaliteitsproblemen;
  • minder vertrouwen in volwassenen.

Later in het leven
Tieners nemen vaak bewuste herinneringen mee aan hoe ouders communiceerden.
Later kunnen zij denken:
Zo wil ik het nooit doen.
Of juist:
Zo werkt liefde blijkbaar.
Mogelijke latere gevolgen:

  • moeite met kwetsbaarheid;
  • bindingsangst;
  • verlatingsangst;
  • snel afsluiten bij conflict;
  • wantrouwen;
  • fel reageren op stilte;
  • moeite met gezonde communicatie;
  • angst dat praten altijd ruzie geeft.

Jongvolwassen kinderen: ongeveer 18 jaar en ouder


Vóór de breuk
Jongvolwassen kinderen kunnen terugkijken en beseffen dat communicatieproblemen al jaren speelden. Zij zien vaak meer dan ouders denken.
Zij kunnen zich afvragen:
Waarom is er nooit eerlijk gepraat?
Was mijn beeld van ons gezin wel echt?
Hebben jullie jarenlang gedaan alsof?


Tijdens de breuk
Tijdens de breuk worden jongvolwassen kinderen vaak te veel betrokken. Ouders denken soms dat zij “oud genoeg” zijn voor details.
Maar ook een volwassen kind blijft kind van beide ouders.
Het hoeft geen mediator te worden.
Het hoeft geen partij te kiezen.
Het hoeft niet alle pijn, details of verwijten te dragen.


Na de breuk
Na de breuk kunnen jongvolwassen kinderen emotioneel of praktisch gaan zorgen voor een ouder. Zij helpen verhuizen, luisteren naar verdriet, vangen boosheid op of proberen familie bij elkaar te houden.
Dat kan liefdevol lijken, maar ook te zwaar worden.
Later in het leven
Een scheiding door langdurig gebrek aan communicatie kan volwassen kinderen diep laten nadenken over hun eigen relaties.
Sommigen worden opener en willen het anders doen.
Anderen worden bang voor langdurige verbinding.
Mogelijke gevolgen:

  • wantrouwen richting huwelijk;
  • sterke behoefte aan eerlijkheid;
  • moeite met familiefeesten;
  • boosheid over wat nooit besproken is;
  • angst om patronen te herhalen;
  • grote gevoeligheid voor ontwijking of geheimhouding.

Hoe gebrek aan communicatie tot scheiding kan leiden
Gebrek aan communicatie leidt niet altijd tot scheiding.
Sommige stellen herkennen het op tijd. Ze zoeken hulp. Ze leren weer praten. Ze luisteren zonder direct te verdedigen. Ze erkennen wat er misging. Ze bouwen opnieuw veiligheid op.
Maar wanneer communicatie jarenlang ontbreekt, sterft er iets af.
Niet altijd de liefde.
Maar wel het vertrouwen dat de liefde nog bereikbaar is.
Dan kan iemand innerlijk vertrekken.
Niet omdat er niets meer te zeggen valt.
Maar omdat alles al te vaak niet gehoord is.
De scheiding wordt dan niet geboren op het moment dat iemand vertrekt.
Zij begon veel eerder.
In gesprekken die niet gevoerd werden.
In woorden die werden ingeslikt.
In stiltes die niemand meer doorbrak.


Kan communicatie hersteld worden?
Ja, dat kan maar enkel  als beide partners bereid zijn anders te luisteren.
Niet luisteren om te winnen.
Niet luisteren om te verdedigen.
Niet luisteren om direct op te lossen.
Maar luisteren om te begrijpen.
Herstel vraagt:

  • veiligheid;
  • eerlijkheid;
  • tijd;
  • verantwoordelijkheid;
  • erkenning;
  • minder verwijt;
  • minder verdediging;
  • meer kwetsbaarheid;
  • duidelijke grenzen;
  • open vragen;
  • bereidheid om oude patronen te doorbreken;
  • soms professionele begeleiding.


Een goede vraag is niet alleen:
“Waarom praat jij niet?”
Maar ook:
“Wat heb jij nodig om je veilig genoeg te voelen om te praten?”
En niet alleen:
“Waarom luister jij niet?”
Maar ook:
“Wat gebeurt er in jou waardoor mijn woorden niet binnenkomen?”


Kort samengevat
Gebrek aan communicatie is één van de belangrijkste redenen waarom relaties kunnen vastlopen. Niet omdat partners helemaal niet meer praten, maar omdat zij niet meer werkelijk delen wat er vanbinnen speelt.
Er wordt nog gesproken over praktische zaken, maar niet meer over pijn, gemis, angst, verlangen en waarheid.
Voor de ene partner kan dit voelen als niet gehoord worden. Voor de andere partner kan het voelen als steeds aangevallen worden of niet weten hoe te reageren. Voor kinderen kan het voelen als spanning, stilte, verwarring en verlies van veiligheid.
Wanneer communicatie stopt, stopt vaak niet direct de relatie.
Maar wel de verbinding.
En als verbinding lang genoeg ontbreekt, kan een scheiding uiteindelijk voelen als het enige wat nog uitgesproken wordt.


Bronnen en achtergrond
Dit artikel is geschreven vanuit praktijkervaring, persoonlijke ervaring en mijn achtergrond als Verzorgende IG en Maatschappelijk Werker. Daarnaast sluit de inhoud aan bij inzichten uit relatietherapie, systeemtherapie, hechtingstheorie en onderzoek naar relatiepatronen, scheiding en kinderen.
Belangrijke namen en invalshoeken die aansluiten bij dit onderwerp zijn onder andere:

  • John Gottman en Robert Levenson — onderzoek naar destructieve communicatiepatronen, conflict, defensiviteit, minachting, stonewalling en relatiebreuk;
  • Sue Johnson en Les Greenberg — Emotionally Focused Therapy, hechtingsgerichte relatietherapie en emotionele beschikbaarheid binnen partnerrelaties;
  • Murray Bowen en systeemtherapie — patronen binnen gezinnen, rollen, vermijding, spanning en emotionele reacties;
  • E. Mark Cummings en Patrick Davies — onderzoek naar ouderlijke spanning, conflict en emotionele veiligheid van kinderen;
  • Robert Emery — onderzoek naar scheiding, ouderschap en de aanpassing van kinderen na een relatiebreuk.

De informatie op deze website is bedoeld als algemene uitleg, herkenning en inzicht. Het vervangt geen persoonlijk advies van een arts, psycholoog, relatietherapeut, mediator, advocaat of andere bevoegde professional.


Herstel van communicatie
Gebrek aan communicatie hoeft niet altijd het einde van een relatie te betekenen en zelfs niet na een breuk.
Soms is er nog liefde. Soms is er nog betrokkenheid. Soms willen beide partners diep vanbinnen nog wel, maar weten zij niet meer hoe zij elkaar moeten bereiken. Dan is het probleem niet dat er niets meer is, maar dat de weg naar elkaar geblokkeerd is geraakt.


Herstel begint niet met harder praten.
Herstel begint met anders luisteren.
Veel gesprekken lopen vast omdat partners vooral luisteren om te reageren, te verdedigen, te corrigeren of hun eigen gelijk te halen. Echte communicatie vraagt iets anders. Het vraagt dat iemand even kan verdragen dat de ander een andere beleving heeft, zonder die meteen weg te duwen.
Een partner kan zeggen:
“Ik voel mij alleen.”
De ander kan dan reageren met:
“Dat slaat nergens op, ik ben er altijd.”


Maar herstel begint pas wanneer de ander kan zeggen:
“Vertel eens. Wanneer voel jij je zo alleen?”
Dat is een heel andere beweging.
Niet verdedigen.
Niet oplossen.
Niet kleiner maken.
Maar openen.


Wat nodig is om communicatie te herstellen
Communicatie herstellen vraagt van beide partners verantwoordelijkheid. Niet één persoon kan het hele gesprek dragen. Niet één persoon kan steeds trekken, uitleggen, smeken of corrigeren. En niet één persoon kan blijven zwijgen en verwachten dat de relatie vanzelf veilig wordt.
Herstel vraagt onder andere:

  • eerlijk durven zeggen wat je voelt;
  • luisteren zonder direct te verdedigen;
  • vragen stellen in plaats van invullen;
  • erkennen dat de ander iets anders kan hebben ervaren;
  • stoppen met kleiner maken van gevoelens;
  • moeilijke onderwerpen niet langer vermijden;
  • oude pijn niet steeds als wapen gebruiken;
  • leren praten voordat spanning ontploft;
  • verantwoordelijkheid nemen voor eigen aandeel;
  • afspraken maken over hoe gesprekken veilig blijven;
  • eventueel hulp zoeken bij een relatietherapeut, systeemtherapeut of mediator.


Het gaat niet alleen om woorden.
Het gaat ook om houding.
Kijk je de ander aan?
Laat je de ander uitpraten?
Blijf je aanwezig als het ongemakkelijk wordt?
Kun je zeggen: “Ik begrijp nu beter wat dit met jou deed”?
Kun je sorry zeggen zonder meteen “maar jij…” erachteraan te zetten?
Daar begint herstel!


Wanneer herstel moeilijk wordt
Herstel wordt moeilijk wanneer één van de partners niet wil kijken naar het eigen aandeel.
Als alles steeds bij de ander wordt gelegd, ontstaat er geen echte verandering. Dan wordt communicatie opnieuw een strijd om schuld, in plaats van een poging tot verbinding.
Herstel wordt ook moeilijk wanneer er sprake is van angst, manipulatie, dreiging, structurele vernedering, geweld, verslaving of ernstige onveiligheid. In zulke situaties is “beter communiceren” niet voldoende. Dan moet eerst veiligheid centraal staan.


Ook wanneer iemand innerlijk al jaren is afgehaakt, kan herstel zwaar zijn. De ander wil dan misschien ineens praten, maar voor degene die jarenlang niet gehoord werd, kan dat te laat voelen.
Dan kan de achterblijvende partner zeggen:
“Maar nu wil ik wel luisteren.”
Terwijl de ander voelt:
“Ik heb te vaak geprobeerd.”
Dat is pijnlijk, maar wel reëel.


Herstel vraagt dan niet alleen een goed gesprek, maar langdurig betrouwbaar ander gedrag.
Herstel betekent niet terug naar vroeger
Als communicatie herstelt, betekent dat niet dat de relatie terug moet naar hoe het vroeger was.
Want vroeger was vaak juist waar het patroon ontstond.


Herstel betekent dat partners een nieuwe manier moeten leren.
Eerlijker.
Veiliger.
Gelijkwaardiger.
Minder defensief.
Minder vermijdend.
Minder verwijtend.
Meer open.
Meer volwassen.
Meer afgestemd.


Dit kan zeker leiden tot partnerherstel, maar niet gegarandeerd. Mensen vinden elkaar opnieuw, maar dan anders dan voorheen.
Soms leidt het tot een betere scheiding. Niet omdat de relatie gered wordt, maar omdat mensen eindelijk eerlijker met elkaar leren omgaan.
En soms wordt duidelijk dat herstel niet meer mogelijk is. Ook dan kan betere communicatie belangrijk zijn, zeker wanneer er kinderen zijn.
Want zelfs als partners niet samen verdergaan, blijven ouders vaak nog jarenlang met elkaar verbonden door hun kinderen.


Herstel bij kinderen
Wanneer er kinderen zijn, is herstel van communicatie tussen ouders extra belangrijk.
Kinderen hoeven niet te zien dat ouders het overal over eens zijn. Dat is niet realistisch.
Maar kinderen moeten wel voelen dat ouders volwassen met elkaar kunnen omgaan.
Dat betekent:

  • niet via het kind communiceren;
  • het kind geen boodschapper maken;
  • geen verwijten uitspreken waar het kind bij is;
  • afspraken duidelijk houden;
  • elkaar niet zwartmaken;
  • kinderen toestemming geven om van beide ouders te houden;
  • spanning niet op het kind leggen;
  • eerlijk maar leeftijdspassend uitleggen wat er gebeurt.


Voor kinderen is het niet alleen belangrijk dát ouders communiceren.
Het is belangrijk hóé zij communiceren.
Een kind dat ziet dat ouders ondanks pijn rustig kunnen overleggen, leert iets waardevols: moeilijke gevoelens hoeven niet automatisch tot strijd te leiden.
Dat is herstel.
Niet perfect.
Maar veilig genoeg.