Projectie en schuldverschuiving

Projectie betekent dat iemand gevoelens, gedachten of eigenschappen van zichzelf bij een ander neerlegt.
Dit gebeurt vaak zonder dat de persoon het zelf doorheeft.
Iemand die bijvoorbeeld zelf erg jaloers is, kan steeds zeggen:
“Jij bent degene die jaloers is.”

Schuldverschuiving betekent dat iemand de verantwoordelijkheid voor het eigen gedrag bij een ander neerlegt.
Bijvoorbeeld:
“Ik heb gelogen omdat jij altijd zo moeilijk reageert.”

De reactie van de ander kan lastig zijn, maar blijft geen rechtvaardiging voor liegen.
Ieder mens blijft verantwoordelijk voor zijn eigen keuzes.

Het verschil
Bij projectie schrijft iemand iets van zichzelf toe aan een ander.
Bij schuldverschuiving legt iemand de schuld of verantwoordelijkheid bij een ander.
Deze twee patronen kunnen tegelijkertijd voorkomen. Iemand beschuldigt de ander dan van gedrag dat diegene zelf laat zien en gebruikt die beschuldiging om geen verantwoordelijkheid te hoeven nemen.

Projectie is een bekend psychologisch afweermechanisme.
Schuldverschuiving kan ook zichtbaar zijn bij victim blaming:
het slachtoffer krijgt dan geheel of gedeeltelijk de schuld van wat hem of haar is overkomen.
Niet iedere verkeerde beschuldiging is bewust en niet ieder verschil van mening is projectie.
 Kijk daarom naar concrete gebeurtenissen, herhaling, context en de bereidheid om het eigen aandeel te onderzoeken.

Zelfreflectievraag
Beschrijf ik werkelijk het gedrag van de ander, of herken ik hierin iets wat ik moeilijk bij mezelf kan erkennen?

Gewetensvraag
Welke schade ontstaat wanneer ik mijn eigen keuzes bij een ander neerleg en die persoon daarvoor de gevolgen laat dragen?

Nederlandse websites
Slachtofferhulp Nederland – Wat is victim blaming en hoe voorkom je het?
Slachtofferhulp Nederland – Victim blaming voor professionals
Nederlands Jeugdinstituut – Wat is victim blaming?
De Jonge Psychiater – Projectie als afweermechanisme
Hulpgids – Afweermechanismen en projectie
Sterk Huis – Gaslighting, ontkenning en schuldverschuiving

Nederlandstalige literatuur
Anna Freud – Het Ik en de afweermechanismen. Een klassiek psychologisch werk over afweermechanismen, waaronder projectie.
William Ryan – Blaming the Victim. Een belangrijk werk over het maatschappelijk verschuiven van verantwoordelijkheid naar slachtoffers; het boek is vooral Engelstalig bekend en wordt onder meer besproken door de Universiteit Utrecht.

Afbakening: projectie en schuldverschuiving zijn gedrag en psychologische mechanismen.
Zij vormen op zichzelf geen bewijs voor narcisme of een persoonlijkheidsstoornis.